Έντονο προβληματισμό αλλά και πολλές πολιτικές συζητήσεις προκαλεί ήδη στους αυτοδιοικητικούς κύκλους το νέο εκλογικό σύστημα που προβλέπει ο υπό διαβούλευση Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με βασική αλλαγή την κατάργηση της δεύτερης Κυριακής και την εισαγωγή της εναλλακτικής ψήφου.

Το βασικό ερώτημα που κυριαρχεί πλέον σε δημαρχεία, περιφέρειες και αυτοδιοικητικά επιτελεία είναι σαφές… ποιον τελικά ευνοεί το νέο μοντέλο εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών;

Σε πρώτη ανάγνωση, αρκετοί εκτιμούν ότι το νέο σύστημα δημιουργεί πλεονεκτήματα για τους εν ενεργεία δημάρχους και περιφερειάρχες. Η υψηλή αναγνωρισιμότητα, η οργανωμένη εκλογική βάση και η δυνατότητα άμεσης κινητοποίησης μηχανισμών θεωρούνται στοιχεία που μπορούν να ενισχύσουν σημαντικά τις διοικήσεις ήδη από την πρώτη φάση της εκλογικής διαδικασίας.

Παράλληλα, η κατάργηση της δεύτερης Κυριακής αφαιρεί τον πολιτικό χρόνο που μέχρι σήμερα διέθεταν οι αντιπολιτευόμενες παρατάξεις για διαπραγματεύσεις, δημόσιες στηρίξεις, μετακινήσεις ψηφοφόρων και δημιουργία μετώπων απέναντι στον πρώτο συνδυασμό.

Ωστόσο, πίσω από αυτή την πρώτη ανάγνωση, αρκετοί αυτοδιοικητικοί βλέπουν και μια διαφορετική πολιτική πραγματικότητα να διαμορφώνεται.

Το νέο σύστημα δεν επιβραβεύει μόνο τον πρώτο σε ποσοστά συνδυασμό. Επιβραβεύει και εκείνον που μπορεί να λειτουργήσει ως αποδεκτή «δεύτερη επιλογή» για μεγαλύτερο μέρος του εκλογικού σώματος.

Σε αυτό ακριβώς το σημείο εντοπίζεται και η μεγαλύτερη πολιτική αλλαγή που φέρνει το νέο μοντέλο.

Στο προηγούμενο σύστημα, ένας δήμαρχος που περνούσε πρώτος στη δεύτερη Κυριακή είχε στη διάθεσή του μία ολόκληρη εβδομάδα πολιτικών διεργασιών. Μέσα σε αυτό το διάστημα διαμορφώνονταν συνεργασίες, συμφωνίες και δημόσιες στηρίξεις από παρατάξεις που είχαν αποκλειστεί από τον δεύτερο γύρο.

Με το νέο μοντέλο, αυτή η περίοδος πολιτικής διαπραγμάτευσης ουσιαστικά εξαφανίζεται. Όλες οι συμμαχίες, οι πολιτικές γέφυρες και οι εναλλακτικές επιλογές θα πρέπει να έχουν διαμορφωθεί πριν ανοίξουν οι κάλπες.

Το στοιχείο αυτό ενδέχεται να καταστήσει αρκετούς εν ενεργεία δημάρχους περισσότερο ευάλωτους απ’ όσο αρχικά φαίνεται.

Ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου απέναντι σε μια διοίκηση διαμορφώνεται ένα συμπαγές αντιπολιτευτικό μέτωπο — αυτό που αρκετοί αυτοδιοικητικοί περιγράφουν ήδη ως «μπετόν αρμέ» αντιπολίτευση — η δυνατότητα άντλησης εναλλακτικών ψήφων μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά δύσκολη.

Ένας δήμαρχος μπορεί να προηγείται στην πρώτη καταμέτρηση, να διαθέτει ισχυρό πυρήνα υποστήριξης και υψηλή συσπείρωση, αλλά ταυτόχρονα να προκαλεί έντονα αρνητικά αντανακλαστικά σε άλλες παρατάξεις και πολιτικά ακροατήρια. Σε αυτή την περίπτωση, οι δεύτερες επιλογές των ψηφοφόρων ενδέχεται να κινηθούν μαζικά προς έναν αντίπαλο με πιο συναινετικό ή λιγότερο συγκρουσιακό προφίλ.

Το νέο σύστημα, επομένως, φαίνεται να μετατοπίζει το πολιτικό βάρος από την απλή πρωτιά στη δυνατότητα ευρύτερης πολιτικής αποδοχής.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα που ήδη αναλύονται στους αυτοδιοικητικούς κύκλους δείχνουν ότι ακόμη και ένας συνδυασμός που προηγείται με διαφορά στην πρώτη φάση της καταμέτρησης μπορεί τελικά να χάσει την εκλογή, εφόσον οι εναλλακτικές ψήφοι μικρότερων παρατάξεων κατευθυνθούν συντονισμένα προς τον δεύτερο συνδυασμό.

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι οι επόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές θα έχουν εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά από όσα γνωρίζαμε μέχρι σήμερα.

Οι παρατάξεις δεν θα επιδιώκουν μόνο υψηλά ποσοστά πρώτης προτίμησης, αλλά θα αναζητούν από πολύ νωρίς ευρύτερες κοινωνικές και πολιτικές συμμαχίες, επιχειρώντας να διαμορφώσουν συνθήκες δεύτερης εκλογικής αποδοχής ήδη πριν από την κάλπη.

Σε κάθε περίπτωση, το νέο εκλογικό μοντέλο αναμένεται να αλλάξει ριζικά τη στρατηγική των αυτοδιοικητικών εκλογών σε Δήμους και Περιφέρειες, δημιουργώντας ένα νέο πολιτικό περιβάλλον, στο οποίο η ικανότητα συνθέσεων και διεύρυνσης ίσως αποδειχθεί πιο καθοριστική ακόμη και από την ίδια την πρωτιά της πρώτης κάλπης.