Στα ύψη ανεβαίνει το πολιτικό θερμόμετρο στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, λίγες ημέρες πριν από το Ετήσιο Τακτικό Συνέδριο της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας στην Καλαμάτα, με τον δήμαρχο Αθηναίων Χάρη Δούκα να εξαπολύει σφοδρή επίθεση για την οικονομική ασφυξία των δήμων και τη διοίκηση της ΚΕΔΕ να απαντά κάνοντας λόγο για αδικαιολόγητη και αστήρικτη κριτική. Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκονται η υποχρηματοδότηση της Αυτοδιοίκησης, το χρηματοδοτικό κενό των 2,5 δισ. ευρώ, η αύξηση των λειτουργικών δαπανών και η ανάγκη διαμόρφωσης κοινής διεκδικητικής στρατηγικής απέναντι στην κυβέρνηση.

Η αντιπαράθεση εκδηλώθηκε τη Δευτέρα 2 Νοεμβρίου, όταν ο δήμαρχος Αθηναίων και επικεφαλής της παράταξης «Αυτοδιοίκηση Τώρα» παρουσίασε, σε συνέντευξη Τύπου, μια ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα για την οικονομική κατάσταση των 332 δήμων της χώρας, υποστηρίζοντας ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν διαρκώς εντεινόμενο οικονομικό στραγγαλισμό.

Ο Χάρης Δούκας έθεσε ως κορυφαία προτεραιότητα του επικείμενου συνεδρίου την εξασφάλιση των αναγκαίων οικονομικών πόρων, υπογραμμίζοντας ότι χωρίς επαρκή χρηματοδότηση οποιαδήποτε συζήτηση για νέες αρμοδιότητες, θεσμικές αλλαγές και αναπτυξιακές προοπτικές στερείται ουσιαστικού περιεχομένου.

Η τοποθέτησή του προκάλεσε την αντίδραση της διοίκησης της ΚΕΔΕ, η οποία, με επίσημο δελτίο Τύπου, απέρριψε την κριτική που δέχθηκε και κάλεσε τον αυτοδιοικητικό κόσμο να προτάξει την ενότητα και τη συνεργασία, αφήνοντας στην άκρη τις κομματικές και παραταξιακές αντιπαραθέσεις.

Χρηματοδοτικό κενό 2,5 δισ. ευρώ και μηδενική αύξηση εσόδων

Σύμφωνα με τα οικονομικά στοιχεία που παρουσίασε ο Χάρης Δούκας, ο κρατικός προϋπολογισμός του 2027 δεν προβλέπει καμία αύξηση των εσόδων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, την ώρα που οι λειτουργικές δαπάνες των δήμων συνεχίζουν να αυξάνονται με σημαντικούς ρυθμούς.

Ειδικότερα, το μισθολογικό κόστος των εργαζομένων εκτιμάται ότι θα αυξηθεί κατά 7% έως 8%, ενώ το ενεργειακό κόστος αναμένεται να καταγράψει άνοδο της τάξης του 10%.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς, σύμφωνα με τα στοιχεία της παράταξης, οι δήμοι πληρώνουν την κιλοβατώρα περίπου 0,24 ευρώ, όταν οι μεγάλες βιομηχανίες και άλλοι μεγάλοι καταναλωτές επιβαρύνονται με περίπου 0,06 ευρώ.

Παράλληλα, οι δήμοι της Αττικής αντιμετωπίζουν πρόσθετη οικονομική επιβάρυνση από τις αναπροσαρμογές των τιμολογίων της ΕΥΔΑΠ, με τους λογαριασμούς ύδρευσης να εκτιμάται ότι θα αυξηθούν κατά 10%.

Το σημαντικότερο, ωστόσο, στοιχείο αφορά τη μελέτη της Ελληνικής Εταιρείας Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης, η οποία εκπονήθηκε την άνοιξη του 2026 για λογαριασμό της ΚΕΔΕ.

Σύμφωνα με τα ευρήματα που επικαλέστηκε ο δήμαρχος Αθηναίων, οι συνολικοί πόροι που απαιτούνται για την εύρυθμη λειτουργία των δήμων και την αποτελεσματική άσκηση των αρμοδιοτήτων τους ανέρχονται σε 5,35 δισ. ευρώ.

Από το ποσό αυτό προκύπτει χρηματοδοτικό κενό 2,5 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 1,3 δισ. ευρώ αφορούν τις λειτουργικές ανάγκες και 1,2 δισ. ευρώ τη συντήρηση και αναβάθμιση των δημοτικών υποδομών.

Η συγκεκριμένη διαπίστωση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς δεν προέρχεται από μελέτη της αντιπολιτευόμενης παράταξης, αλλά από έρευνα που πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της ίδιας της ΚΕΔΕ.

Οι θεσμοθετημένοι πόροι και το πρόβλημα των προϋπολογισμών

Ο Χάρης Δούκας υποστήριξε ότι, σύμφωνα με το σχέδιο του κρατικού προϋπολογισμού του 2027, οι Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι που θα κατανεμηθούν στους 332 δήμους θα ανέλθουν περίπου στα 3 δισ. ευρώ.

Αντιπαραβάλλοντας το ποσό αυτό με τις προβλέψεις του νόμου 3852/2010, γνωστού ως «Καλλικράτης», ανέφερε ότι τα έσοδα που θα έπρεπε να αποδίδονται στην Αυτοδιοίκηση υπολογίζονται σε 9,67 δισ. ευρώ.

Κατά την εκτίμησή του, η κυβέρνηση εξακολουθεί να παρακρατεί περίπου το 60% των θεσμοθετημένων πόρων, διατηρώντας περιορισμούς που θεσπίστηκαν κατά τη μνημονιακή περίοδο.

Η οικονομική πίεση, σύμφωνα με τον δήμαρχο Αθηναίων, έχει ήδη αρχίσει να δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στη δημοσιονομική λειτουργία των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Όπως προειδοποίησε, περίπου το 10% των δήμων ενδέχεται να μην καταφέρει να ολοκληρώσει την κατάρτιση των προϋπολογισμών του, ενώ δεκάδες δήμοι καταφεύγουν σε προκαταβολές μελλοντικών χρηματοδοτήσεων προκειμένου να καλύψουν τρέχουσες ανάγκες.

Οι συνέπειες της υποχρηματοδότησης, όπως επισήμανε, δεν περιορίζονται στους οικονομικούς ισολογισμούς, αλλά επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα των πολιτών, τη συντήρηση των σχολικών μονάδων, την καθαριότητα, τις κοινωνικές υπηρεσίες και τη λειτουργία βασικών δημοτικών υποδομών.

Τα 400 εκατ. ευρώ από το Τέλος Ταφής και οι αναπτυξιακές χρηματοδοτήσεις

Στο επίκεντρο της κριτικής βρέθηκε επίσης η μη απόδοση στους δήμους των εσόδων από το Τέλος Ταφής Απορριμμάτων, τα οποία, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, υπολογίζονται σε περίπου 400 εκατ. ευρώ.

Πρόκειται για χρήματα που έχουν ήδη καταβληθεί από τους δήμους και τα οποία, όπως υποστήριξε ο Χάρης Δούκας, θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για την προμήθεια απορριμματοφόρων, μπλε κάδων και άλλου αναγκαίου εξοπλισμού, καθώς και για την αναβάθμιση των υποδομών ανακύκλωσης.

Παράλληλα, κατήγγειλε τον αποκλεισμό της Αυτοδιοίκησης από τα έσοδα του Τέλους Ανθεκτικότητας, τα οποία κατά την τελευταία διετία ανήλθαν σε 588,47 εκατ. ευρώ.

Σημαντική διάσταση της οικονομικής κατάστασης αποτελεί και η απουσία νέου αναπτυξιακού προγράμματος για τους δήμους, μετά την ολοκλήρωση των προηγούμενων προγραμμάτων «Φιλόδημος» και «Αντώνης Τρίτσης».

Ο δήμαρχος Αθηναίων υπογράμμισε ακόμη ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε ιδιαίτερα χαμηλή θέση ως προς τη χρηματοδότηση της Αυτοδιοίκησης σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Σύμφωνα με τα συγκριτικά στοιχεία που επικαλέστηκε, το σχετικό ποσοστό στη χώρα μας διαμορφώνεται στο 3,4%, έναντι 29% στην Ιταλία, 20% στη Γαλλία, 17% στην Πορτογαλία και 15% στην Ισπανία.

Αιχμές για την κυβέρνηση και τη διοίκηση της ΚΕΔΕ

Πέρα από τα οικονομικά δεδομένα, ο Χάρης Δούκας άσκησε κριτική στην κυβερνητική πολιτική απέναντι στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, υποστηρίζοντας ότι η υποχρηματοδότηση συνοδεύεται από διαρκή περιορισμό του θεσμικού ρόλου των δήμων.

Στο πλαίσιο αυτό αναφέρθηκε στις αλλαγές που αφορούν τις πολεοδομίες, στις αναγκαστικές συγχωνεύσεις Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης, καθώς και στον περιορισμό της συμμετοχής των δήμων στον ενεργειακό τομέα και στη διαχείριση των απορριμμάτων.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον σχεδιασμό και την αξιοποίηση των παραλιακών εκτάσεων, επισημαίνοντας ότι οι δήμοι καλούνται να αντιμετωπίσουν τις αυξημένες ανάγκες των συγκεκριμένων περιοχών χωρίς να εξασφαλίζουν αντίστοιχους πόρους ή αντισταθμιστικά οφέλη.

Η παράταξη «Αυτοδιοίκηση Τώρα» ανακοίνωσε ότι θα θέσει την οικονομική ενίσχυση των δήμων στην κορυφή της ατζέντας του συνεδρίου της Καλαμάτας, ασκώντας παράλληλα κριτική στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται από κυβερνητικούς παράγοντες η χρηματοδότηση της Αυτοδιοίκησης.

Ο Χάρης Δούκας υποστήριξε ότι οι κυβερνητικές ανακοινώσεις περί σημαντικής οικονομικής ενίσχυσης δεν ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των δήμων, επισημαίνοντας ότι στο τέλος κάθε έτους καθίσταται αναγκαία η χορήγηση έκτακτων επιχορηγήσεων.

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε την έκτακτη ενίσχυση των 140 εκατ. ευρώ για το 2026, την οποία χαρακτήρισε ανεπαρκή σε σχέση με τις ανάγκες της Αυτοδιοίκησης και το αίτημα της ΚΕΔΕ για υπερδιπλάσια χρηματοδότηση.

Η απάντηση της ΚΕΔΕ και το κάλεσμα για ενότητα

Η αντίδραση της διοίκησης της ΚΕΔΕ ήταν άμεση, με επίσημη ανακοίνωση που εκδόθηκε επίσης τη Δευτέρα 2 Νοεμβρίου.

Η διοίκηση της Ένωσης χαρακτήρισε αδικαιολόγητη και αστήρικτη την κριτική που δέχθηκε από τον δήμαρχο Αθηναίων, επισημαίνοντας ότι το Ετήσιο Τακτικό Συνέδριο στην Καλαμάτα αποτελεί σημαντική ευκαιρία για την ανάδειξη των προβλημάτων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και τη διαμόρφωση κοινής στρατηγικής διεκδικήσεων.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση, η συζήτηση πρέπει να επικεντρωθεί στην αντιμετώπιση των πραγματικών δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι δήμοι κατά την καθημερινή λειτουργία τους και στην αναζήτηση λύσεων μέσα από τη συνεργασία όλων των αυτοδιοικητικών δυνάμεων.

Η διοίκηση της ΚΕΔΕ αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην υπέρβαση των κομματικών και παραταξιακών σκοπιμοτήτων, θεωρώντας ότι μόνο μέσα από ένα ενιαίο διεκδικητικό μέτωπο μπορούν να επιτευχθούν ουσιαστικά αποτελέσματα απέναντι στην κεντρική διοίκηση.

Παράλληλα, επέλεξε να μην απαντήσει αναλυτικά στις αιτιάσεις του Χάρη Δούκα, υποστηρίζοντας ότι προτεραιότητά της είναι η προάσπιση των συμφερόντων των δήμων και όχι η όξυνση των εσωτερικών αντιπαραθέσεων.

Η ανακοίνωση, πάντως, δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένη αντιπαραβολή των οικονομικών στοιχείων που παρουσίασε ο δήμαρχος Αθηναίων, αλλά επικεντρώνεται στον τρόπο με τον οποίο ασκήθηκε η κριτική και στην ανάγκη διατήρησης της ενότητας του αυτοδιοικητικού χώρου.

Το συνέδριο της Καλαμάτας και το πολιτικό διακύβευμα

Η δημόσια αντιπαράθεση αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της χρονικής συγκυρίας, καθώς εκδηλώνεται λίγο πριν από την έναρξη των εργασιών του ετήσιου συνεδρίου της ΚΕΔΕ.

Από τη μία πλευρά, η παράταξη του Χάρη Δούκα επιδιώκει να αναδείξει την οικονομική κατάσταση των δήμων ως το κυρίαρχο ζήτημα της συνεδριακής διαδικασίας, ζητώντας συγκεκριμένες δεσμεύσεις για την αύξηση των πόρων και τη διασφάλιση της οικονομικής αυτοτέλειας της Αυτοδιοίκησης.

Από την άλλη, η διοίκηση της ΚΕΔΕ επιχειρεί να διατηρήσει ενιαίο το αυτοδιοικητικό μέτωπο, επισημαίνοντας ότι οι εσωτερικές αντιπαραθέσεις ενδέχεται να αποδυναμώσουν τη διαπραγματευτική θέση των δήμων απέναντι στην κυβέρνηση.

Το ουσιαστικό διακύβευμα, ωστόσο, εκτείνεται πέρα από τη δημόσια διαφωνία μεταξύ της διοίκησης της Ένωσης και της αντιπολίτευσης.

Η οικονομική επάρκεια των δήμων, η θεσμική τους αυτοτέλεια και η δυνατότητά τους να ανταποκρίνονται στις ολοένα αυξανόμενες αρμοδιότητες αποτελούν ζητήματα που απασχολούν το σύνολο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ανεξαρτήτως πολιτικής ή παραταξιακής τοποθέτησης.

Το συνέδριο της Καλαμάτας καλείται, επομένως, να δώσει απαντήσεις σε κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με το μέλλον του θεσμού, αλλά και να αποδείξει κατά πόσο οι διαφορετικές προσεγγίσεις μπορούν να οδηγήσουν σε κοινές αποφάσεις και συγκεκριμένες διεκδικήσεις.