Μια αναλυτική εικόνα για το επίπεδο χρηστής διακυβέρνησης, διαφάνειας, δημοσιονομικής διαχείρισης και εσωτερικού ελέγχου στους 332 Δήμους της χώρας αποτυπώνει η νέα έρευνα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, η οποία αφορά το διαχειριστικό έτος 2025 και αναδεικνύει τους Δήμους που εμφανίζουν τις υψηλότερες επιδόσεις.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Βιώσιμη Λογιστική, Χρηματοοικονομική & Διακυβέρνηση» του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και δεν περιορίζεται σε μια απλή κατάταξη. Αντίθετα, επιχειρεί να αξιολογήσει τον βαθμό στον οποίο οι Δήμοι έχουν ενσωματώσει σύγχρονες διαδικασίες ελέγχου, λογοδοσίας, οικονομικής διαχείρισης και διοικητικής οργάνωσης.

Μόνο ένας Δήμος πέτυχε το 16/16

Το στοιχείο που ξεχωρίζει είναι η μεγάλη απόσταση ανάμεσα στην κορυφή και στον μέσο όρο της αυτοδιοίκησης.

Από τους 332 Δήμους που αξιολογήθηκαν, η υψηλότερη βαθμολογία ήταν 16/16, ενώ η χαμηλότερη περιορίστηκε στο 3/16. Ο μέσος όρος διαμορφώθηκε στις 6,91 διαδικασίες από τις 16, ενώ η διάμεσος ήταν 7/16, γεγονός που δείχνει ότι ένα πολύ μεγάλο τμήμα των Δήμων κινείται στη μεσαία βαθμολογική ζώνη.

Στην 1η θέση πανελλαδικά βρίσκεται ο Δήμος Αγίων Αναργύρων–Καματερού, ο μοναδικός που πέτυχε την απόλυτη βαθμολογία 16/16.

Στη δεύτερη θέση ακολουθεί ο Δήμος Αγρινίου με 15/16, ενώ την πρώτη πεντάδα συμπληρώνουν οι Δήμοι Περάματος, Λαρισαίων και Κατερίνης, με βαθμολογία 14/16.

Τη δεκάδα κλείνουν πέντε Δήμοι που συγκέντρωσαν 13 βαθμούς: Πύλου–Νέστορος, Σπάρτης, Σάμης, Κορυδαλλού και Λέρου.

Αθήνα, Πειραιάς και Θεσσαλονίκη στους Δήμους με 12/16

Στην επόμενη βαθμολογική κατηγορία, με 12/16, βρίσκονται δέκα Δήμοι και μεταξύ αυτών οι τρεις μεγαλύτεροι Δήμοι της χώρας.

Πρόκειται για τους Δήμους Λαμιέων, Θήρας, Αθηναίων, Πειραιά, Θεσσαλονίκης, Νάξου και Μικρών Κυκλάδων, Νεμέας, Τήνου, Ιθάκης και Καρδίτσας.

Με 11 βαθμούς ακολουθούν οι Δήμοι Κασσάνδρας, Θερμαϊκού, Πεντέλης και Σοφάδων, ενώ βαθμολογία 10/16 συγκέντρωσαν οι Δήμοι Μεγαλόπολης, Πέλλας, Κύθνου, Πάρου και Αγίου Δημητρίου. Την πρώτη τριαντάδα συμπληρώνει ο Δήμος Ρόδου με 9/16.

Μόλις 20 Δήμοι πάνω από το 12/16

Τα συνολικά δεδομένα είναι αποκαλυπτικά για τις διαφορές που εξακολουθούν να υπάρχουν μεταξύ των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Μόλις 20 από τους 332 Δήμους, περίπου το 6% του συνόλου, πέτυχαν βαθμολογία τουλάχιστον 12/16. Αν το όριο κατέβει στο 10/16, ο αριθμός ανεβαίνει στους 29 Δήμους, δηλαδή λιγότερο από το 9% του συνόλου.

Αντίθετα, η μεγαλύτερη συγκέντρωση παρατηρείται κοντά στον μέσο όρο. Συγκεκριμένα, 120 Δήμοι βαθμολογούνται με 7/16, 79 με 6/16 και 44 με 5/16, όπως καταγράφεται στο διάγραμμα κατανομής της μελέτης.

Η εικόνα δείχνει ότι, παρά την ύπαρξη ενός μικρού πυρήνα Δήμων με ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο οργανωτικής και ελεγκτικής ωριμότητας, η μεγάλη πλειονότητα εξακολουθεί να έχει σημαντικό περιθώριο ενίσχυσης των μηχανισμών της.

Οι 16 διαδικασίες που μπήκαν στο μικροσκόπιο

Η αξιολόγηση δεν βασίστηκε σε ένα γενικό ή θεωρητικό κριτήριο. Κάθε Δήμος εξετάστηκε σε 16 συγκεκριμένες διαδικασίες, με δυαδική βαθμολόγηση ως προς το εάν κάθε διαδικασία εκτελείται αποτελεσματικά ή όχι. Το άθροισμα των θετικών αξιολογήσεων καθόρισε την τελική βαθμολογία από 0 έως 16.

Στο συνοδευτικό αρχείο της μελέτης περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η σύνταξη και αναθεώρηση εγχειριδίου εσωτερικών ελέγχων, η κατάρτιση ετήσιου ή πολυετούς προγράμματος εργασιών, η πραγματοποίηση προγραμματισμένων και έκτακτων ελέγχων, η αξιολόγηση της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, ο έλεγχος εκτέλεσης του προϋπολογισμού και των δαπανών, η συμμόρφωση με τη νομοθεσία, ο έλεγχος πληροφοριακών συστημάτων και η παρακολούθηση των διορθωτικών ενεργειών.

Η μεθοδολογία, σύμφωνα με την έκθεση, στηρίχθηκε στα Διεθνή Πρότυπα Εσωτερικού Ελέγχου, στις αρχές της Επιτροπής COSO και στις προβλέψεις του Ν. 4795/2021.

Το μεγάλο κενό στην εκπαίδευση των εσωτερικών ελεγκτών

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανάλυση των επιμέρους διαδικασιών, καθώς αποκαλύπτει πού εντοπίζονται οι μεγαλύτερες αδυναμίες.

Η διαδικασία με τη μεγαλύτερη διάδοση εφαρμόζεται αποτελεσματικά από 189 Δήμους ή 56,93% του συνόλου, ενώ ακολουθούν άλλες διαδικασίες με ποσοστά 56,33%, 56,02% και 55,12%.

Στον αντίποδα βρίσκεται η 16η διαδικασία, η οποία στο συνοδευτικό υλικό αφορά τη μέριμνα για την εκπαίδευση και επιμόρφωση των εσωτερικών ελεγκτών. Μόλις ένας Δήμος από τους 332, ποσοστό 0,30%, εμφανίζεται να την εφαρμόζει αποτελεσματικά.

Εξίσου αξιοσημείωτη είναι η εικόνα στην έκτη διαδικασία, που αφορά την παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών από τον μηχανισμό εσωτερικού ελέγχου. Μόλις 24 Δήμοι ή 7,23% κρίνονται αποτελεσματικοί στο συγκεκριμένο πεδίο.

Τα συγκεκριμένα ποσοστά αναδεικνύουν ότι η δημιουργία ενός συστήματος εσωτερικού ελέγχου δεν αρκεί από μόνη της. Το κρίσιμο ζήτημα είναι η ουσιαστική λειτουργία του, η συνεχής αναβάθμισή του και η στελέχωσή του με ανθρώπινο δυναμικό που διαθέτει την απαιτούμενη τεχνογνωσία.