Στην έκτακτη Γενική Συνέλευση της ΚΕΔΕ, με αντικείμενο τον Νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας χαρακτήρισε τη συζήτηση ως την πιο κρίσιμη θεσμική διαδικασία για το μέλλον της Ελληνικής Τοπικής Αυτοδιοίκησης τις επόμενες δεκαετίες. Όπως τόνισε, ο νέος Κώδικας φιλοδοξεί να συγκεντρώσει και να εκσυγχρονίσει ένα κατακερματισμένο νομοθετικό πλαίσιο, ωστόσο το βασικό ερώτημα παραμένει ποιον Κώδικα χρειάζονται οι δήμοι και για ποιο μοντέλο Αυτοδιοίκησης.

Αναγνωρίζοντας τη σημαντική δουλειά των Επιτροπών της ΚΕΔΕ, σημείωσε ότι πολλές από τις προτάσεις τους βρίσκουν σύμφωνη τη δημοτική αρχή της Αθήνας. Παράλληλα, υπενθύμισε τις πρόσφατες κινητοποιήσεις των δημάρχων και το κλείσιμο των δήμων, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν λόγω της υποχρηματοδότησης και της μη εφαρμογής του νόμου για την απόδοση των προβλεπόμενων πόρων. Όπως επισήμανε, ο νέος Κώδικας δεν δίνει καμία απάντηση στο κορυφαίο αυτό ζήτημα, καθώς το σχετικό άρθρο για τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους παραμένει κενό.

Ο κ. Δούκας εξέφρασε έντονη κριτική τόσο προς το Υπουργείο Εσωτερικών όσο και προς τη διαδικασία που ακολουθείται, υπογραμμίζοντας ότι οι δήμοι καλούνται να τοποθετηθούν χωρίς να γνωρίζουν τι προβλέπεται για τα οικονομικά τους. Τόνισε ότι δεν μπορεί να δοθεί «λευκή επιταγή» σε ζητήματα χρηματοδότησης, ενώ κατήγγειλε τη στάση της κυβέρνησης απέναντι στους δήμους, απορρίπτοντας τις αιχμές περί ανικανότητας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Ασκώντας συνολική κριτική στο σχέδιο Κώδικα, ανέφερε ότι ενισχύει τον συγκεντρωτισμό και οδηγεί σε θεσμική οπισθοχώρηση της Αυτοδιοίκησης. Μεταξύ άλλων, επεσήμανε την απουσία ουσιαστικού ρόλου της ΚΕΔΕ και των δημοτικών συμβουλίων στις κρίσιμες αποφάσεις, την αφαίρεση ή μη διασφάλιση αρμοδιοτήτων χωρίς τους αναγκαίους πόρους, τη διεύρυνση των ελέγχων νομιμότητας και ρυθμίσεις που περιορίζουν τη συμμετοχή των πολιτών.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στα οικονομικά ζητήματα, καταγγέλλοντας την κατάργηση θεσμοθετημένων ποσοστών εσόδων υπέρ των δήμων και τις νέες περικοπές πόρων, όπως εκείνες από το Πράσινο Ταμείο. Παράλληλα, εξέφρασε έντονη αντίθεση στις προτεινόμενες αλλαγές του εκλογικού νόμου, χαρακτηρίζοντάς τες προβληματικές και στα όρια της συνταγματικής νομιμότητας. Όπως σημείωσε, η κατάργηση του δεύτερου γύρου, η εισαγωγή της ψήφου δεύτερης επιλογής, η μείωση του ποσοστού εκλογής δημάρχου και η πρόβλεψη για ηλεκτρονική ψηφοφορία δημιουργούν σοβαρά ζητήματα διαφάνειας, αντιπροσωπευτικότητας και δημοκρατικής νομιμοποίησης.

Κλείνοντας την τοποθέτησή του, ο Χάρης Δούκας υπογράμμισε ότι η ΚΕΔΕ και οι δήμαρχοι δεν έχουν τη νομιμοποίηση να λάβουν τόσο κρίσιμες αποφάσεις χωρίς πλήρη και σαφή στοιχεία, ειδικά μετά τις πρόσφατες κινητοποιήσεις. Πρότεινε να υπάρξει αναμονή, ουσιαστική ενημέρωση για τα οικονομικά δεδομένα και επανασυζήτηση, προειδοποιώντας ότι διαφορετικά η Αυτοδιοίκηση κινδυνεύει να χάσει την εμπιστοσύνη της κοινωνίας.

Χάρης Δούκας: «Δεν μπορούμε να δώσουμε λευκή επιταγή για τα οικονομικά και τη δημοκρατία της Αυτοδιοίκησης»

Ολόκληρη η ομιλία του Δημάρχου Αθηναίων, Χάρη Δούκα:

Καλημέρα σας,

Κύριε Υπουργέ,
Κύρια Υφυπουργέ,
Κύριε Πρόεδρε της ΚΕΔΕ,
Αγαπητές και αγαπητοί συνάδελφοι,

Σήμερα συζητάμε το σοβαρότερο θεσμικό εργαλείο, με το οποίο θα πορευτεί η Ελληνική Τοπική Αυτοδιοίκηση, τις επόμενες – πιθανότατα- δεκαετίες.

Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ορθώς, φιλοδοξεί να συγκεντρώσει, να απλοποιήσει και να εκσυγχρονίσει ένα κατακερματισμένο και συχνά αντιφατικό νομοθετικό τοπίο. Είναι επιτακτική ανάγκη οι δήμοι να αποκτήσουν ένα σαφές, συνεκτικό και λειτουργικό πλαίσιο.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι: Ποιον Κώδικα χρειαζόμαστε και για ποια Αυτοδιοίκηση.
Πριν σας παρουσιάσουμε τις σκέψεις μας και τις προτάσεις μας, θα ήθελα, εισαγωγικά, να σημειώσω την σημαντική δουλειά που έχει γίνει από τις Επιτροπές της ΚΕΔΕ, και να πω ότι ένα μεγάλο μέρος από τις παρατηρήσεις και τις προτάσεις που έχουν διατυπωθεί μας βρίσκει σύμφωνους.
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
Γιατί χθες βρεθήκαμε έξω από την Βουλή; Γιατί – μετά από χρόνια – κλείσαμε τους δήμους μας;
Δεν βγήκαμε στους δρόμους για την υποχρηματοδότηση των δήμων μας, για την αυθαίρετη παρακράτηση των 2/3 των πόρων που – δια νόμου – προβλέπεται να δίνει ο κρατικός προϋπολογισμός στους δήμους;
Δεν βγήκαμε στους δρόμους, απαιτώντας την εφαρμογή του νόμου 3852;
Τι λέει, λοιπόν, ο νέος Κώδικας γι’ αυτό το κορυφαίο θέμα, για το οποίο χθες προχωρήσαμε σε κινητοποιήσεις; ΤΙΠΟΤΑ.
Το άρθρο 78 του τέταρτου βιβλίου είναι κενό.
Το Υπουργείο Εσωτερικών μας καλεί να συζητήσουμε, χωρίς να ξέρουμε τι λέει για το θέμα που απασχολεί όλους τους δήμους, το οικονομικό.
Και πώς αντιμετωπίζει το θέμα η ΚΕΔΕ; Με δέκα λέξεις σε ένα κείμενο του αγαπητού μας Προέδρου που λέει «εκκρεμεί η εκπόνηση των Κεφαλαίων του Κώδικα για τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους».
Τι θα ψηφίσουμε αγαπητές και αγαπητοί συνάδελφοι σήμερα;
Λευκή επιταγή θα δώσουμε για τον χειρισμό των οικονομικών μας; Θα ψηφίσουμε αν αυξηθεί ο αριθμός των υποψηφίων 50% ή 100%, θα ψηφίσουμε αν οι δήμοι έχουν Ειδικό Γραμματέα ή αν θα συνεδριάζουν τα δημοτικά συμβούλια και διαδικτυακά;
Και δεν θα ξέρουμε τι σχεδιάζει η κυβέρνηση για τα οικονομικά μας; Πώς μπορούμε να βάλουμε την υπογραφή μας σε έναν Κώδικα, με κενό το άρθρο για τους κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους;
Από το Συνέδριο της Ρόδου, ζούμε αυτή την παρελκυστική τακτική της κυβέρνησης. Θέταμε καίρια ζητήματα για τον θεσμό και μας ανακοίνωναν, αιφνιδιαστικά, την αλλαγή του εκλογικού νόμου.
Φοβάμαι ότι η κατάσταση έχει επιδεινωθεί από τότε.
Με μεγάλη ανησυχία και θυμό άκουσα προχθές τον Υπουργό Εσωτερικών να κατηγορεί τους δημάρχους ότι επιχειρούν να κρύψουν την ανικανότητά τους – όπως είπε – πίσω από τους ισχυρισμούς για δήθεν υποχρηματοδότηση. Και μας έκανε μάθημα ότι η δημοσιονομική σταθερότητα της χώρας δεν είναι διαπραγματεύσιμη.
Κύριε Υπουργέ, ψάξτε στην κυβέρνηση σας για υπονομευτές. Για τον τρόπο που διαχειρίζεται το δημόσιο χρήμα στον ΟΠΕΚΕΠΕ, στο Ταμείο Ανάπτυξης, στην Κοινωνία της Πληροφορίας. Οι δήμοι έβαλαν πλάτη στα δύσκολα της χώρας, με τους πόρους τους και τις υπηρεσίες τους. Οι δήμοι δεν ήταν αποδέκτες ούτε ενός ευρώ από το υπερπλεόνασμα των 9 δισ. ευρώ, που μεγάλο του μέρος μοιράστηκε με βάση τις εκλογικές σας ανάγκες.
Και αυτό ήταν το δεύτερο φάουλ του Υπουργού. Το πρώτο ήταν στην Αλεξανδρούπολη, που μας ζήτησε να αυξήσουμε τα δημοτικά τέλη, για να κλείσουμε τις τρύπες που έχουν δημιουργήσει οι κυβερνητικές πολιτικές.
Θα επανέλθω στο θέμα των οικονομικών, καθώς είναι πολλά τα δείγματα γραφής του Κώδικα στο θέμα, και είναι επιεικώς απογοητευτικά.
Ας δούμε συνολικά το κείμενο του Κώδικα.
Είναι ένας Κώδικας που θωρακίζει τους δήμους θεσμικά, που τους φέρνει πιο κοντά στην συνταγματική πρόβλεψη για διοικητική αυτοτέλεια και οικονομική αυτοδυναμία, που κλείνει την ψαλίδα της ελληνικής Τοπικής Αυτοδιοίκησης με την Ευρωπαϊκή;
Δυστυχώς, η πρόταση που μας παρουσιάστηκε διαπνέεται από ένα νέο συγκεντρωτισμό και οδηγεί την Αυτοδιοίκηση σε νέα θεσμική υποχώρηση. Μόνο μερικές ενδεικτικές επισημάνσεις:
– Σε κανένα σοβαρό θέμα δεν προβλέπει ο Κώδικας να υπάρχει σύμφωνη γνώμη της ΚΕΔΕ ή των δημοτικών συμβουλίων, αλλά απαιτείται μόνο απλά γνώμη. Αποκορύφωμα είναι το άρθρο Υ + 29 που προβλέπει ότι οι κρατικές αρχές μπορούν να εκδίδουν κανονιστικές διοικητικές πράξεις, που αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος, τα ρυθμιστικά ή χωροταξικά σχέδια, αποφάσεις χωροθέτησης εγκαταστάσεων και λοιπών δραστηριοτήτων, χωρίς την σύμφωνη γνώμη των κατά τόπους δημοτικών συμβουλίων. Η πρόβλεψη μόνο για απλή γνώμη της ΚΕΔΕ ή των δημοτικών συμβουλίων, γνωρίζουμε πολύ καλά τι σημαίνει. Δυστυχώς, έχουμε πλούσια αρνητική εμπειρία. Η ΚΕΔΕ είχε γνώμη, τεκμηριωμένη και για την ενέργεια και για το νερό και για τα απορρίμματα και για το ΝΟΚ, όμως η κυβέρνηση νομοθέτησε σε αντίθετη κατεύθυνση.

– Απουσιάζει παντελώς η ικανοποίηση του πάγιου αιτήματος της Τ.Α., που είναι η πλήρης μεταφορά σημαντικών αρμοδιοτήτων , με ταυτόχρονη υποχρεωτική μεταφορά των αναγκαίων οικονομικών και ανθρώπινων πόρων, των υποδομών και του εξοπλισμού, με την παράλληλη εφαρμογή προγράμματος υποστήριξης της αποτελεσματικής άσκησης της μεταφερόμενης αρμοδιότητας, ενώ δεν διασφαλίζει τις ήδη μεταφερθείσες (π.χ. αδέσποτα, πολιτική προστασία κ.ά..). Αντίθετα, μας αφαιρούνται αρμοδιότητες, όπως είναι οι πολεοδομίες, οι λαϊκές αγορές και ουσιαστικά ΚΑΙ η δημοτική συγκοινωνία.

– Εισάγονται νέες ρυθμίσεις για τους ελέγχους νομιμότητας, διευρύνοντας το πεδίο τους.

– Περιλαμβάνει μια σειρά ρυθμίσεις, όπως η μείωση των ποσοστώσεων του φύλου ή οι νέες προβλέψεις διεξαγωγής δημοψηφίσματος που περιορίζουν τα περιθώρια συμμετοχής.
Άφησα τελευταία τα δύο σημαντικότερα θέματα, τα οικονομικά και τον εκλογικό νόμο.
Τι κάνει ο Κώδικας με τα οικονομικά. Κρατά κλειστά, όπως είπαμε, τα χαρτιά του για τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους. Ας δούμε όμως δύο άλλες παρεμβάσεις.
Το άρθρο 91 του τέταρτου βιβλίου, καταργεί τις προβλέψεις όλων των νόμων που μετέφεραν στους δήμους συγκεκριμένο, καθορισμένο ποσοστό από διάφορα τέλη, όπως το τέλος διαμονής παρεπιδημούντων, το τέλος ιαματικών πηγών, το τέλος διαφήμισης, το τέλος τοπικής ανάπτυξης και άλλα. Εφεξής, ο Υπουργός Εσωτερικών και οι εκάστοτε συναρμόδιοι υπουργοί θα αποφασίζουν, με γνωμοδοτικό μόνο ρόλο της ΚΕΔΕ, τι ποσοστό πως θα κατανέμονται στους δήμους τα έσοδα από τα τέλη αυτά.
Και μετά τα μαγειρέματα, έρχονται και οι περικοπές. Μας μειώνουν τα ήδη κουτσουρεμένα έσοδα μας από το Πράσινο Ταμείο. Όταν συγκροτήθηκε το Πράσινο Ταμείο, η σκέψη ήταν να διατίθενται στους δήμους το 50% των πόρων του. Τελικά νομοθετήθηκε να εισπράττουμε το 10%, τα χρόνια των μνημονίων μειώθηκε στο 5%, και αντί να επανέλθει στην αρχική πρόβλεψη, μειώνεται κι άλλο, στο 3%.
Εκλογικός Νόμος: Αναρωτιέμαι τι άλλαξε από το 2021, που ο εκλογικός νόμος «μακράς πνοής» του Μάκη Βορίδη, καταργείται;
Ποια ανάγκη βάζει την Ελλάδα στην κατηγορία των νησιών Φίτζι και της Εσθονίας; Γιατί το εκλογικό σύστημα και οι σχετικές ρυθμίσεις που προτείνονται να εφαρμοστούν στις αυτοδιοικητικές εκλογές, μόνο εκεί έχουν εφαρμοστεί.
Θέλω να είμαι ξεκάθαρος εξ’ αρχής. Το εκλογικό σύστημα που προτείνεταικινείται στα όρια της δημοκρατικής νομιμότητας και έγκριτοι συνταγματολόγοι, σημειώνουν, ότι καθιστά την προτεινόμενη εκλογική διαδικασία νομικά έωλη:

-Η κατάργηση του δεύτερου γύρου των εκλογών και η καθιέρωση της ψήφου δεύτερης επιλογής, αλλοιώνει την αρχή της ισοδυναμίας της ψήφου, αλλοιώνει την αντιπροσωπευτικότητα, περιορίζει την δημοκρατική νομιμοποίηση των δημάρχων, καθώς επιτρέπει την εκλογή τους με ισχνές σχετικές πλειοψηφίες που τους καθιστά ανίσχυρους, χειραγωγούμενους και κατά συνέπεια απολύτως εξαρτώμενους από την κυβέρνηση.
-Η μείωση ακόμη περισσότερο του ποσοστού εκλογής δημάρχου με την ψήφο πρώτης επιλογής στο 42%, οδηγεί στη μειωμένη κοινωνική και πολιτική νομιμοποίηση των δημοτικών αρχών, οι οποίες ενδέχεται να εκλεγούν με ποσοστό που δεν αποτελεί πλειοψηφία στην τοπική κοινωνία, ενώ απέχει σημαντικά από το απαιτούμενο ποσοστό για την απόλυτη πλειοψηφία.

-Η εκλογή δημάρχων με την ψήφο της δεύτερης επιλογής στον ένα και μοναδικό γύρο των εκλογών, δημιουργεί το κατάλληλο υπόβαθρο για την ανάπτυξη αδιαφανών διεργασιών με στόχο τη χειραγώγηση του εκλογικού αποτελέσματος. Το γεγονός μάλιστα ότι δεν προβλέπεται κατώτατο πλαφόν εκλογής, άρα επιτυχών συνδυασμός στο στάδιο της δεύτερης καταμέτρησης θεωρείται ο συνδυασμός που μπορεί να αποκτήσει τη σχετική μόνο πλειοψηφία, καθιστά ορατή την προοπτική εκλογής δημοτικών αρχών με αισθητά μειωμένη εκλογική, κοινωνική και πολιτική νομιμοποίηση.
-Η πρόβλεψη για ηλεκτρονική ψηφοφορία, ανοίγει κερκόπορτα. Από την φύση της η ηλεκτρονική ψηφοφορία, ελλοχεύει σοβαρούς κινδύνους για το αδιάβλητο της ψηφοφορίας. Οι κίνδυνοι αυτοί πολλαπλασιάζονται, όταν δεν διασφαλίζεται ένα αξιόπιστο περιβάλλον και μηχανισμοί θωράκισης του αδιάβλητου της ψηφοφορίας.
-Σοβαρότατα πρόβλημα διαφάνειας εγείρει και η πρόβλεψη για την διενέργειας της διαδικασίας καταμέτρησης της εναλλακτικής ψήφου μόνο από στα κατά τόπους Πρωτοδικεία και όχι στο φυσικό και πρωτογενή καταμετρητή, που είναι οι αρμόδιες ανά εκλογικό τμήμα εφορευτικές επιτροπές, υπό την προεδρία νομικού, τη συμμετοχή πολιτών και εκπροσώπων των συνδυασμών.

-Θέλω να σημειώσω και την πρόβλεψη, για πρώτη φορά, σεναρίου προώρων εκλογών στους δήμους. Χωρίς κανένα λόγο δημιουργείται νομική βάση αποσταθεροποίησης των Δημοτικών Αρχών, μεσούσης της δημοτικής περιόδου. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση με την πενταετή, ανεξάρτητη από τις πολιτικές εξελίξεις και αδιατάρακτη διάρκεια της δημοτικής περιόδου, αποτελεί μια «νησίδα» ασφάλειας και σταθερότητας στο πλαίσιο της λειτουργίας του κράτους, ανεξάρτητα από τις πολιτικές εξελίξεις σε εθνικό επίπεδο. Με την προτεινόμενη διάταξη υπονομεύεται το πλαίσιο σταθερότητας και ασφάλειας λειτουργίας των δήμων και δημιουργείται πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη τυχοδιωκτικών και προσωπικών επιλογών, με αρνητικές επιπτώσεις στη λειτουργία τους.

Αγαπητές και αγαπητοί συνάδελφοι, νομίζω ότι ένα πράγμα μπορούμε να πούμε σήμερα, ότι δεν νομιμοποιούμαστε να αποφασίσουμε τέτοια πράγματα. Aν αποφασίσουμε σήμερα, ενώ χθες βγάλαμε τον κόσμο στους δρόμους, ότι δίνουμε λευκή επιταγή για τα οικονομικά μας και ότι αλλάζουμε τους κανόνες του παιχνιδιού στην επόμενη εκλογική διαδικασία, τότε θα χάσουμε και εμείς – δικαίως – την εμπιστοσύνη των δημοτών μας και θα δημιουργήσουμε, με δική μας ευθύνη, μια οριστική ρήξη με την κοινωνία.

Δεν έχουμε καμία νομιμοποίηση, θα είμαστε υπόλογοι. Προτείνω να ακούσουμε και τον Υπουργό, να έχουμε τα οικονομικά στοιχεία στα χέρια μας και όταν τα έχουμε, να συγκεντρωθούμε ξανά και να δούμε τι κάνουμε.

Σε ό,τι αφορά τον εκλογικό νόμο, νομίζω ότι κανένας από εμάς όλους που είμαστε σήμερα εδώ, ούτε προεκλογικά, ούτε όλη αυτή την περίοδο, ούτε η ΚΕΔΕ, ούτε οι παρατάξεις, είχαμε ζητήσει ή συζητήσει την εφαρμογή αυτού το απίστευτου εκλογικού συστήματος που καταργεί την δεύτερη Κυριακή.

Σας ευχαριστώ.