Με κεντρικό σύνθημα «Ως εδώ με τον λαϊκισμό», το κορυφαίο συλλογικό όργανο των δήμων υπερασπίζεται τη δυνατότητα των δημοτικών αρχών να αξιοποιούν ένα εργαλείο που προβλέπεται από την ισχύουσα νομοθεσία και χρησιμοποιείται ευρέως σε ολόκληρο τον δημόσιο τομέα.

Η παρέμβαση της ΚΕΔΕ έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι απευθείας αναθέσεις βρίσκονται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, με δημοσιεύματα να εστιάζουν σε συμβάσεις δήμων με ιδιώτες και εξωτερικούς συνεργάτες.

Σύμφωνα με την Ένωση, η παρουσίαση τέτοιων συμβάσεων ως εξ ορισμού ύποπτων δημιουργεί μια στρεβλή εικόνα για τη λειτουργία της Αυτοδιοίκησης και παραγνωρίζει τόσο το θεσμικό πλαίσιο όσο και τις πραγματικές ανάγκες των δημοτικών υπηρεσιών.

Το θεσμικό πλαίσιο και το όριο των 30.000 ευρώ

Στο επίκεντρο της επιχειρηματολογίας της ΚΕΔΕ βρίσκεται το άρθρο 118 του νόμου 4412/2016, το οποίο προβλέπει τη δυνατότητα απευθείας ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων.

Η Ένωση υπογραμμίζει ότι για τις συνήθεις κατηγορίες συμβάσεων το χρηματικό όριο ανέρχεται στις 30.000 ευρώ, χωρίς ΦΠΑ, επισημαίνοντας ότι οι δήμαρχοι δεν νομοθετούν, αλλά καλούνται να εφαρμόσουν το θεσμικό πλαίσιο που έχει ψηφίσει η Βουλή.

Κατά την ΚΕΔΕ, η επιλογή της απευθείας ανάθεσης δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη παρατυπίας ούτε προϋποθέτει την ύπαρξη έκτακτης ή απρόβλεπτης ανάγκης.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο γεγονός ότι πολλές δημοτικές υπηρεσίες έχουν επαναλαμβανόμενες ανάγκες, οι οποίες δεν μπορούν να καλυφθούν με μία και μοναδική σύμβαση.

Η ΚΕΔΕ υποστηρίζει ότι η επανάληψη νόμιμων συμβάσεων σε διαφορετικά οικονομικά έτη δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αυτομάτως ως ύποπτη πρακτική.

Παράλληλα, υπενθυμίζει ότι το θεσμικό πλαίσιο των δημόσιων συμβάσεων θεσπίστηκε το 2016, επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ και υπουργίας Χρήστου Σπίρτζη, ενώ η δυνατότητα απευθείας ανάθεσης δεν αφορά αποκλειστικά τους δήμους.

Αντίστοιχες διαδικασίες χρησιμοποιούνται από υπουργεία, δημόσιες υπηρεσίες, δασαρχεία, αρχαιολογικές υπηρεσίες και άλλους κρατικούς οργανισμούς.

Με αυτό το επιχείρημα, η Ένωση θέτει ζήτημα επιλεκτικής κριτικής απέναντι στην Αυτοδιοίκηση, διερωτώμενη γιατί η ίδια πρακτική προκαλεί αντιδράσεις όταν εφαρμόζεται από δημοτικές αρχές, αλλά όχι με την ίδια ένταση όταν αξιοποιείται από άλλους δημόσιους φορείς.

Γιατί οι δήμοι χρειάζονται εξωτερικούς συνεργάτες

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της ανακοίνωσης αφορά τις λειτουργικές ανάγκες των δήμων και ιδιαίτερα των μικρών και μεσαίων, οι οποίοι συχνά δεν διαθέτουν επαρκές εξειδικευμένο προσωπικό.

Η ΚΕΔΕ παρουσιάζει μια σειρά υπηρεσιών που καλύπτονται μέσω συμβάσεων με εξωτερικούς συνεργάτες.

Σε αυτές περιλαμβάνονται φορολογικές και λογιστικές υπηρεσίες, νομική εκπροσώπηση, τεχνική και χρηματοδοτική υποστήριξη, δημόσιες σχέσεις, αδειοδοτήσεις, ωρίμανση έργων, καθώς και εξειδικευμένες εργασίες που σχετίζονται με λιμενικές εγκαταστάσεις και τον αιγιαλό.

Στην ίδια κατηγορία εντάσσονται υπηρεσίες καταγραφής και απομαγνητοφώνησης πρακτικών συλλογικών οργάνων.

Σύμφωνα με την Ένωση, πρόκειται για πραγματικές και διαρκείς ανάγκες, οι οποίες απαιτούν εξειδικευμένη γνώση και δεν είναι πάντοτε δυνατόν να αντιμετωπιστούν με το υπάρχον ανθρώπινο δυναμικό.

Η δυνατότητα επιλογής εξωτερικών επιστημονικών συνεργατών, εντός των νόμιμων οικονομικών ορίων, παρουσιάζεται ως εργαλείο που επιτρέπει στις δημοτικές αρχές να ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους.

Η απάντηση στις καταγγελίες περί αδιαφάνειας

Η ΚΕΔΕ απορρίπτει κατηγορηματικά τον ισχυρισμό ότι οι απευθείας αναθέσεις αποτελούν εξ ορισμού αδιαφανείς διαδικασίες.

Όπως επισημαίνει, οι σχετικές πράξεις υπόκεινται σε κανόνες δημοσιότητας, με αναρτήσεις στη «Διαύγεια» και στο Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων (ΚΗΜΔΗΣ), σύμφωνα με τις προβλεπόμενες διαδικασίες.

Η δημοσιοποίηση των αποφάσεων, των συμβάσεων και των σχετικών οικονομικών στοιχείων επιτρέπει, σύμφωνα με την Ένωση, τον έλεγχο της διαχείρισης των δημοτικών πόρων.

Επιπλέον, η ΚΕΔΕ υπενθυμίζει ότι μέχρι το 2019 λειτουργούσε και ο προληπτικός έλεγχος των δαπανών των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης από το Ελεγκτικό Συνέδριο.

Η επιχειρηματολογία της στηρίζεται στη διάκριση ανάμεσα στη νόμιμη αξιοποίηση μιας θεσμοθετημένης διαδικασίας και στην ενδεχόμενη παράνομη εφαρμογή της σε συγκεκριμένες περιπτώσεις.

Η διαμάχη για τα αθροιστικά ποσά των συμβάσεων

Ιδιαίτερα αιχμηρή εμφανίζεται η ΚΕΔΕ απέναντι σε δημοσιεύματα που παρουσιάζουν μεγάλα συνολικά ποσά απευθείας αναθέσεων, προσθέτοντας συμβάσεις πολλών διαφορετικών ετών.

Κατά την Ένωση, αυτή η προσέγγιση μπορεί να οδηγήσει σε παραπλανητικά συμπεράσματα, όταν δεν αποσαφηνίζεται η χρονική διάρκεια, το αντικείμενο και η οικονομική αξία κάθε επιμέρους σύμβασης.

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρεται η ανάγκη ενός δήμου να συνεργάζεται κάθε χρόνο με λογιστή ή φοροτεχνικό.

Εφόσον μια τέτοια υπηρεσία απαιτείται σε σταθερή βάση, είναι αναμενόμενο να συνάπτονται διαδοχικές συμβάσεις για την κάλυψή της.

Η ΚΕΔΕ τονίζει ότι η άθροιση συμβάσεων μιας πενταετίας ή δεκαετίας δεν αποδεικνύει από μόνη της παραβίαση της νομοθεσίας.

Παράλληλα, αποδίδει σε ορισμένους επικριτές πρόθεση δημιουργίας αρνητικών εντυπώσεων μέσω της προβολής υψηλών συνολικών ποσών, χωρίς επαρκή παρουσίαση των πραγματικών δεδομένων.

Παραδοτέα, υπηρεσιακοί έλεγχοι και πληρωμές

Ένα ακόμη επιχείρημα της ΚΕΔΕ αφορά τον τρόπο με τον οποίο παρακολουθείται η εκτέλεση των συμβάσεων.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση, κάθε απευθείας ανάθεση συνδέεται με συγκεκριμένο αντικείμενο, το οποίο μπορεί να αφορά έργο, προμήθεια ή παροχή υπηρεσίας.

Η παραλαβή των προβλεπόμενων παραδοτέων πραγματοποιείται από τις αρμόδιες επιτροπές των δήμων, στις οποίες συμμετέχουν υπηρεσιακοί παράγοντες και όχι αιρετοί.

Αντίστοιχα, η διαδικασία πληρωμής περιλαμβάνει ελέγχους από τις οικονομικές υπηρεσίες, με την ΚΕΔΕ να επισημαίνει ότι ο δήμαρχος δεν είναι εκείνος που ελέγχει την πληρότητα των σχετικών χρηματικών ενταλμάτων.

Με αυτόν τον τρόπο, επιχειρεί να αντικρούσει την αντίληψη ότι η υπογραφή μιας σύμβασης συνεπάγεται ανεξέλεγκτη διάθεση δημοτικού χρήματος.

Η Ένωση υπογραμμίζει ότι η ύπαρξη τεχνικής περιγραφής, συγκεκριμένων υποχρεώσεων και βεβαίωσης παραλαβής αποτελεί βασικό στοιχείο της διαδικασίας.

Οι τέσσερις βαθμίδες ελέγχου των δήμων

Στο τελευταίο μέρος της παρέμβασής της, η ΚΕΔΕ παρουσιάζει το σύστημα ελέγχου στο οποίο υπόκεινται οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Επικαλούμενη το άρθρο 102 του Συντάγματος και την ισχύουσα νομοθεσία, αναφέρεται σε τέσσερα επίπεδα ελέγχου.

Το πρώτο αφορά τον διοικητικό έλεγχο νομιμότητας των αποφάσεων των δημοτικών αρχών.

Το δεύτερο συνδέεται με τον δημοσιονομικό και προσυμβατικό έλεγχο που ασκείται από το Ελεγκτικό Συνέδριο, όπου προβλέπεται.

Το τρίτο περιλαμβάνει τους μηχανισμούς εσωτερικού ελέγχου και διαφάνειας, καθώς και τις ελεγκτικές αρμοδιότητες της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας.

Το τέταρτο αφορά τον δικαστικό και κοινωνικό έλεγχο, καθώς πολίτες και φορείς με έννομο συμφέρον μπορούν να προσβάλουν αποφάσεις της Αυτοδιοίκησης ενώπιον των αρμόδιων δικαστηρίων.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και ο πολιτικός έλεγχος που ασκείται από τη δημοτική αντιπολίτευση και τους ίδιους τους δημότες.

Η κρίσιμη διάκριση μεταξύ νομιμότητας και ελέγχου

Η παρέμβαση της ΚΕΔΕ αναδεικνύει μια ουσιαστική διάσταση της συζήτησης για τις δημόσιες συμβάσεις. Η απευθείας ανάθεση αποτελεί νόμιμο εργαλείο, ωστόσο η νομιμότητα της διαδικασίας ως θεσμού δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι κάθε επιμέρους σύμβαση πληροί όλες τις προϋποθέσεις.

Είναι χαρακτηριστικό ότι εγκύκλιος του Υπουργείου Ανάπτυξης, της 15ης Δεκεμβρίου 2025, διευκρινίζει πως οι απευθείας αναθέσεις πραγματοποιούνται υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, απαιτείται προηγούμενη έρευνα αγοράς, ενώ απαγορεύεται η τεχνητή κατάτμηση συμβάσεων με σκοπό την παράκαμψη των νόμιμων ορίων.

Επιπλέον, για συμβάσεις ίδιου αντικειμένου, πρέπει να συνεκτιμάται η αθροιστική εκτιμώμενη αξία τους εντός του ίδιου ημερολογιακού έτους.

Επομένως, η ουσιαστική αξιολόγηση μιας απευθείας ανάθεσης προϋποθέτει εξέταση του αντικειμένου της, της οικονομικής αξίας, των σχετικών διαδικασιών, των παραδοτέων και της τήρησης της νομοθεσίας.

Το μήνυμα της ΚΕΔΕ προς τους επικριτές

Η ανακοίνωση της ΚΕΔΕ δεν περιορίζεται σε μια τεχνική υπεράσπιση των απευθείας αναθέσεων. Αποτελεί ταυτόχρονα μια θεσμική και πολιτική παρέμβαση υπέρ των αιρετών, τους οποίους η Ένωση θεωρεί ότι δέχονται άδικη κριτική για τη χρήση διαδικασιών που προβλέπονται από τη νομοθεσία.

Με την παρουσίαση των οκτώ επιχειρημάτων της, επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση από τη γενικευμένη αμφισβήτηση των δημοτικών αρχών στην εξέταση συγκεκριμένων στοιχείων και πραγματικών δεδομένων.

Η κεντρική θέση της είναι ότι η ύπαρξη απευθείας αναθέσεων δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη κακοδιαχείρισης, ενώ οι δημόσιες τοποθετήσεις οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τις πραγματικές ανάγκες λειτουργίας των δήμων.