Κώδικας Αυτοδιοίκησης: Αυτοί είναι οι νέοι κανόνες για τις εκλογές του 2028

Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών, αλλά και στη συμμετοχή των πολιτών στις αυτοδιοικητικές εκλογές, περιλαμβάνει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης που παρουσίασε ο Υπουργός Εσωτερικών Θεόδωρος Λιβάνιος σε διαπιστευμένους συντάκτες. Κεντρική καινοτομία αποτελεί η κατάργηση του δεύτερου γύρου και η εισαγωγή της «εναλλακτικής ψήφου», ενώ για πρώτη φορά προβλέπεται δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά τμήματα.

Γιατί αλλάζει το εκλογικό σύστημα
Σύμφωνα με το Υπουργείο Εσωτερικών, η υφιστάμενη διαδικασία δύο γύρων παρουσιάζει σημαντικές αδυναμίες.

Όπως επισημάνθηκε, στον δεύτερο γύρο καταγράφεται μειωμένη συμμετοχή των πολιτών, γεγονός που επηρεάζει τη δημοκρατική νομιμοποίηση των εκλεγμένων αρχών. Παράλληλα, έχουν παρατηρηθεί φαινόμενα πολιτικών συνεννοήσεων και μετακινήσεων ψήφων μεταξύ των δύο Κυριακών, ενώ η επανάληψη της εκλογικής διαδικασίας συνεπάγεται αυξημένο οικονομικό κόστος και δυσλειτουργίες σε δημόσιες υπηρεσίες, σχολεία και δικαστήρια.

Επιπλέον, η ανάγκη μετακίνησης των εκλογέων δύο συνεχόμενες Κυριακές θεωρείται σημαντική επιβάρυνση, ιδιαίτερα για όσους ψηφίζουν μακριά από τον τόπο κατοικίας τους.

Ένας γύρος με όριο 42%+1
Το νέο σύστημα προβλέπει ότι οι εκλογές θα διεξάγονται σε έναν μόνο γύρο.

Νικητής θα ανακηρύσσεται ο συνδυασμός που θα συγκεντρώνει ποσοστό τουλάχιστον 42% συν μία ψήφο επί των έγκυρων ψηφοδελτίων.

Εφόσον κάποιος συνδυασμός πετύχει το συγκεκριμένο όριο, εκλέγεται απευθείας χωρίς να απαιτείται επαναληπτική διαδικασία.

Η εναλλακτική ψήφος
Η σημαντικότερη καινοτομία του νέου συστήματος είναι η εισαγωγή της εναλλακτικής ψήφου.

Σε περίπτωση που κανένας συνδυασμός δεν συγκεντρώσει το απαιτούμενο 42%+1, στη διαδικασία παραμένουν οι δύο πρώτοι σε ψήφους συνδυασμοί. Στη συνέχεια εξετάζονται τα ψηφοδέλτια των υπόλοιπων συνδυασμών και προσμετρώνται οι εναλλακτικές προτιμήσεις που έχουν δηλώσει οι ψηφοφόροι.

Με βάση το άθροισμα της αρχικής και της εναλλακτικής ψήφου αναδεικνύεται ο νικητής, χωρίς να χρειάζεται δεύτερη εκλογική αναμέτρηση.

Σύμφωνα με την παρουσίαση του Υπουργείου, το νέο μοντέλο:

• Ενισχύει τη δύναμη του ψηφοφόρου.
• Προσφέρει μεγαλύτερη νομιμοποίηση στις δημοτικές και περιφερειακές αρχές.
• Δημιουργεί σαφέστερους κανόνες πολιτικού ανταγωνισμού.
• Ενθαρρύνει προεκλογικές συνεργασίες με προγραμματική βάση.
• Περιορίζει τις εντάσεις που συχνά συνοδεύουν τον δεύτερο γύρο.

Νέα μορφή ψηφοδελτίου
Το ψηφοδέλτιο αποκτά νέα δομή προκειμένου να ενσωματώσει την εναλλακτική ψήφο.

Εκτός από το όνομα του συνδυασμού, τον υποψήφιο δήμαρχο ή περιφερειάρχη και τους υποψηφίους συμβούλους, θα περιλαμβάνεται ειδικό πεδίο στο οποίο ο εκλογέας θα μπορεί να επιλέγει εναλλακτικό συνδυασμό.

Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα ύπαρξης υποψηφίων χωρίς σταυρό προτίμησης, οι οποίοι θα μπορούν να αξιοποιούνται για την ενίσχυση της διοίκησης με πρόσωπα που διαθέτουν επιστημονική ή επαγγελματική εμπειρία.

Για πρώτη φορά ηλεκτρονική ψηφοφορία
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στη θεσμοθέτηση της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας.

Το νέο σύστημα δεν προβλέπει ψήφο από το σπίτι, αλλά δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά τμήματα που θα δημιουργηθούν σε όλη τη χώρα.

Οι πολίτες θα μπορούν να εγγράφονται ηλεκτρονικά στη διαδικασία, εφόσον είναι εγγεγραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους.

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό:

• Θα δημιουργηθούν περίπου 400 ειδικά εκλογικά τμήματα.
• Θα υπάρχει δικαστικός αντιπρόσωπος σε κάθε τμήμα.
• Θα πραγματοποιείται έλεγχος ταυτότητας πριν από την ψηφοφορία.
• Η διαδικασία θα εποπτεύεται από ειδική επιτροπή πανεπιστημιακών και δικαστικών λειτουργών.

Το μέτρο στοχεύει κυρίως στη διευκόλυνση όσων εργάζονται την ημέρα των εκλογών, όσων ψηφίζουν μακριά από τον τόπο κατοικίας τους και των νεότερων ηλικιακών ομάδων.

Πώς κατανέμονται οι έδρες
Το νέο πλαίσιο διατηρεί τον κανόνα των 3/5 για τον επιτυχόντα συνδυασμό, ο οποίος θα καταλαμβάνει την πλειοψηφία των εδρών στο δημοτικό ή περιφερειακό συμβούλιο.

Παράλληλα:

• Διατηρείται το εκλογικό όριο του 3% για την εκλογή συμβούλου.
• Εκλέγονται οι υποψήφιοι άνευ σταυρού του νικητή συνδυασμού, όπου αυτοί προβλέπονται.
• Στις δημοτικές κοινότητες άνω των 2.000 κατοίκων ο επιτυχών συνδυασμός εκλέγει κατά κανόνα τα 3/5 των μελών του συμβουλίου.
• Στις κοινότητες από 301 έως 2.000 κατοίκους ο πρώτος συνδυασμός εκλέγει δύο από τους τρεις συμβούλους.
• Στις κοινότητες κάτω των 300 κατοίκων εκλέγεται εκπρόσωπος της κοινότητας ο πρώτος σε ψήφους υποψήφιος.