Νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης: Αλλαγές σε έλεγχο νομιμότητας, αρμοδιότητες και οικονομική διαχείριση των ΟΤΑ

Σαρωτικές παρεμβάσεις στη λειτουργία των Δήμων και των Περιφερειών περιλαμβάνει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης που παρουσίασε ο Υπουργός Εσωτερικών Θεόδωρος Λιβάνιος σε ενημέρωση διαπιστευμένων συντακτών. Το νέο θεσμικό πλαίσιο επιχειρεί να αντιμετωπίσει χρόνιες δυσλειτουργίες της αυτοδιοίκησης, ενοποιώντας διασκορπισμένες διατάξεις δεκαετιών και εισάγοντας νέους μηχανισμούς ελέγχου, διαφάνειας και αποτελεσματικότητας.

Στο επίκεντρο των αλλαγών βρίσκονται ο έλεγχος νομιμότητας των πράξεων των ΟΤΑ, η άσκηση των αρμοδιοτήτων, η λειτουργία των ΔΕΥΑ και η οικονομική διαχείριση δήμων και περιφερειών.

Νέο σύστημα ελέγχου νομιμότητας
Σύμφωνα με την παρουσίαση του Υπουργείου Εσωτερικών, θεσπίζεται ένα νέο μοντέλο ελέγχου νομιμότητας με στόχο την ανεξαρτησία, την αντικειμενικότητα και την ταχύτητα των διαδικασιών.

Σήμερα, όπως επισημάνθηκε, παρατηρούνται καθυστερήσεις, ανομοιογένεια στον τρόπο ελέγχου και έλλειψη σαφών κριτηρίων για τις πράξεις που υπάγονται σε έλεγχο. Το νέο πλαίσιο προβλέπει:

• Άμεση λειτουργία των Αυτοτελών Υπηρεσιών Εποπτείας
• Προκήρυξη των θέσεων επικεφαλής μέσω ΑΣΕΠ
• Δημιουργία θέσης Γενικού Επόπτη Νομιμότητας με συντονιστικό ρόλο
• Νέο πληροφοριακό σύστημα που θα κατανέμει ηλεκτρονικά τις υποθέσεις στις υπηρεσίες εποπτείας
• Αυστηρά χρονικά όρια ολοκλήρωσης του ελέγχου
• Παράλληλα, ο έλεγχος θα αφορά αποκλειστικά τη νομιμότητα των αποφάσεων και όχι τη σκοπιμότητά τους

Γραφείο καταγγελιών και αυτεπάγγελτοι έλεγχοι
Το νέο πλαίσιο ενισχύει τους μηχανισμούς εποπτείας μέσω ειδικού γραφείου υποδοχής καταγγελιών πολιτών και φορέων που θα λειτουργεί υπό τον Γενικό Επόπτη Νομιμότητας.

Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα αυτεπάγγελτου ελέγχου αποφάσεων δήμων και περιφερειών όταν υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις παραβίασης της νομοθεσίας ή ζητήματα δημοσίου συμφέροντος.

Προβλέπεται επίσης συνεργασία με άλλες ελεγκτικές αρχές, όπως η Εθνική Αρχή Διαφάνειας και οι αρμόδιες δημοσιονομικές υπηρεσίες.

Ενιαίο πειθαρχικό πλαίσιο για αιρετούς
Σημαντικές αλλαγές εισάγονται και στον πειθαρχικό έλεγχο των αιρετών.

Το νέο σύστημα προβλέπει τη λειτουργία ενιαίου πειθαρχικού συμβουλίου, στο οποίο θα συμμετέχουν κατά πλειοψηφία ανώτατοι δικαστικοί λειτουργοί, ενώ καταγράφονται με σαφήνεια τα πειθαρχικά παραπτώματα που μπορούν να οδηγήσουν σε διαδικασίες ελέγχου.

Επιπλέον:

• Επεκτείνεται η εξαίρεση από την αυτόφωρη διαδικασία και σε αντιδημάρχους και αντιπεριφερειάρχες
• Οι ποινικές υποθέσεις δημάρχων και περιφερειαρχών θα εκδικάζονται κατά προτεραιότητα
• Η αστική ευθύνη αιρετών θα καταλογίζεται αποκλειστικά από το Ελεγκτικό Συνέδριο
• Καταγραφή όλων των αρμοδιοτήτων των ΟΤΑ

Μία από τις βασικές μεταρρυθμίσεις αφορά την πρώτη πλήρη καταγραφή και ταξινόμηση όλων των αρμοδιοτήτων δήμων και περιφερειών, οι οποίες μέχρι σήμερα βρίσκονται διάσπαρτες σε δεκάδες νομοθετήματα.

Ο νέος Κώδικας δημιουργεί ενιαίο πίνακα αρμοδιοτήτων, ενώ εισάγει:

Δυνατότητα έκδοσης κανονιστικών πράξεων από τους δήμους μετά από ηλεκτρονική διαβούλευση.
«Τεκμήριο καθημερινότητας» για ζητήματα που δεν αποδίδονται ρητά σε άλλο φορέα.
Ειδικές προβλέψεις για ορεινούς και νησιωτικούς δήμους.
Πολλαπλές επιλογές άσκησης αρμοδιοτήτων

Οι δήμοι και οι περιφέρειες αποκτούν μεγαλύτερη ευελιξία στον τρόπο άσκησης των αρμοδιοτήτων τους.

Το νέο πλαίσιο επιτρέπει:

• Δημιουργία ειδικών υπηρεσιών για έκτακτες ανάγκες
• Σύσταση κοινών υπηρεσιών μεταξύ όμορων δήμων
• Συμβάσεις έργου με υπαλλήλους άλλων ΟΤΑ
• Διαδημοτικές και διαβαθμιδικές συνεργασίες
• Προγραμματικές συμβάσεις με φορείς του Δημοσίου
• Συνεργασίες με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών
• Ανάθεση συγκεκριμένων αρμοδιοτήτων σε ιδιώτες μέσω διαγωνιστικών διαδικασιών

Νέος μηχανισμός μεταφοράς αρμοδιοτήτων
Για πρώτη φορά θεσπίζεται μόνιμος μηχανισμός μεταφοράς αρμοδιοτήτων μεταξύ κεντρικού κράτους και αυτοδιοίκησης.

Σύμφωνα με το νέο μοντέλο, κάθε μεταβολή θα συνοδεύεται από θεσμοθετημένη διαδικασία γνωμοδότησης, στην οποία θα συμμετέχουν η ΚΕΔΕ, η Ένωση Περιφερειών Ελλάδας και το Επιχειρησιακό Κέντρο Πολυεπίπεδης Διακυβέρνησης.

Στόχος είναι να αποφεύγονται μονομερείς αποφάσεις και να διασφαλίζεται η λειτουργική και οικονομική επάρκεια των ΟΤΑ πριν από οποιαδήποτε μεταφορά αρμοδιότητας.

Νέο πλαίσιο για τις ΔΕΥΑ
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στις Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης (ΔΕΥΑ).

Οι βασικές παρεμβάσεις περιλαμβάνουν:

• Ενσωμάτωση του νομοθετικού πλαισίου των ΔΕΥΑ στον Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης
• Υποχρέωση οικονομικής επάρκειας και ισοσκελισμένων προϋπολογισμών
• Δυνατότητα τραπεζικού δανεισμού μέσω Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων ή εμπορικών τραπεζών
• Κάλυψη σημαντικού μέρους ληξιπρόθεσμων οφειλών προς παρόχους ενέργειας
• Μέτρα για τη μείωση του ενεργειακού κόστους των επιχειρήσεων

Οι πέντε αρχές της νέας οικονομικής διαχείρισης
Στο οικονομικό σκέλος, ο νέος Κώδικας βασίζεται σε πέντε θεμελιώδεις αρχές:

• Νομιμότητα
• Διαφάνεια
• Αποδοτικότητα
• Λογοδοσία
• Δημοσιονομική ισορροπία

Όπως τονίστηκε, κάθε οικονομική πράξη θα πρέπει να είναι νόμιμη, ελέγξιμη, τεκμηριωμένη και ενταγμένη σε ένα βιώσιμο δημοσιονομικό πλαίσιο.

Απλούστευση διαδικασιών και νέες ρυθμίσεις οφειλών
Στις σημαντικότερες αλλαγές της οικονομικής διοίκησης περιλαμβάνονται:

• Ταχύτερη σύνταξη και αναμόρφωση προϋπολογισμών
• Δημιουργία αποθεματικού για έκτακτες ανάγκες
• Απλούστευση διαδικασιών βεβαίωσης εσόδων
• Δυνατότητα ρύθμισης οφειλών έως και σε 48 δόσεις
• Ένταξη των ΟΤΑ στην Ενιαία Ψηφιακή Πύλη Πληρωμών
• Ενσωμάτωση όλων των σχετικών οικονομικών διατάξεων σε ενιαίο πλαίσιο

Παράλληλα, προβλέπεται ενιαία δομή για τις βασικές κατηγορίες δημοτικών τελών, κατάργηση των ΦΗΧ και ΤΑΠ και αντικατάστασή τους από νέο Τέλος Τοπικής Ανάπτυξης, καθώς και εκσυγχρονισμός του πλαισίου συμβάσεων και διαχείρισης δημοτικής περιουσίας μέσω ηλεκτρονικών δημοπρασιών.