Τασούλας από την Παιανία για το 1821: «Αντίσταση στη λήθη» η έρευνα για τους 312 Μεσογείτες αγωνιστές

Μια σημαντική πτυχή της Ελληνικής Επανάστασης, η οποία αφορά τη συμμετοχή της Αττικής και ειδικότερα των κατοίκων των Μεσογείων στον Αγώνα του 1821, αναδείχθηκε στην Παιανία, κατά την παρουσίαση του ιστορικού βιβλίου – μελέτης του καθηγητή Κώστα Ν. Πρίφτη «Η Επανάσταση του 1821 στην Αττική – Η συμμετοχή των Μεσογειτών στον Αγώνα».

Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 30 Σεπτεμβρίου στο Μουσείο Βορρέ, παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας Κωνσταντίνου Αν. Τασούλα, ο οποίος στον χαιρετισμό του στάθηκε ιδιαίτερα στη σημασία της έρευνας για τη διάσωση της ιστορικής μνήμης και την ανάδειξη της λιγότερο γνωστής συμβολής της Αττικής στην Επανάσταση του 1821.

Το βιβλίο του καθηγητή Παιδιατρικής – Παιδοπνευμονολογίας της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ Κώστα Ν. Πρίφτη κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις ΑΩ, σε επιμέλεια του Λευτέρη Βεκρή, και αποτελεί προϊόν πολύχρονης και συστηματικής έρευνας.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η ανασύνθεση των γεγονότων που διαδραματίστηκαν στην Αττική από την έναρξη της Επανάστασης έως την Απελευθέρωση, αλλά κυρίως η αναζήτηση και ταυτοποίηση των ανθρώπων από τα Μεσόγεια που συμμετείχαν στον Αγώνα, είτε στα πεδία των μαχών είτε υποστηρίζοντας τις επαναστατικές δυνάμεις από τα μετόπισθεν.

Οι 312 Μεσογείτες που βγαίνουν από τη λήθη

Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της μελέτης είναι η καταγραφή 312 ταυτοποιημένων προσώπων από τα Μεσόγεια, τα οποία συνδέονται με την Επανάσταση του 1821.

Δεν πρόκειται απλώς για μια παράθεση ονομάτων. Μέσα από αρχεία, συμβόλαια, εκλογικούς καταλόγους, διαθήκες και άλλα δικαιοπρακτικά έγγραφα, ο συγγραφέας επιχειρεί να συνδέσει τους αγωνιστές που εμφανίζονται στις πηγές με πραγματικά πρόσωπα της εποχής και, όπου αυτό είναι εφικτό, ακόμη και με τους σημερινούς απογόνους τους.

Η προσπάθεια αυτή μετατρέπει το βιβλίο από μια συμβατική ιστορική αφήγηση σε μια εκτεταμένη καταγραφή ανθρώπων, οικογενειών και τοπικών κοινωνιών που συνδέθηκαν άμεσα με τον Αγώνα.

Ο ίδιος ο συγγραφέας χαρακτηρίζει την εργασία αυτή ως μια «ομολογία ενός ανεξόφλητου χρέους» προς εκείνους που συμμετείχαν στην Επανάσταση χωρίς η ιστορία τους να έχει λάβει πάντοτε τη δημοσιότητα που της αναλογεί.

Κωνσταντίνος Τασούλας: «Δεν είναι τόσο γνωστή η συμβολή της Αττικής»

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας, ο οποίος παρακολούθησε την παρουσίαση, υπογράμμισε ακριβώς αυτή τη διάσταση της έρευνας, επισημαίνοντας ότι η συμβολή της Αττικής στον Αγώνα δεν είναι ευρέως γνωστή.

«Δεν είναι τόσο πολύ γνωστή η συμβολή της Αττικής στην Επανάσταση του 1821», ανέφερε, τονίζοντας ότι η έρευνα του Κώστα Πρίφτη αναδεικνύει αυτή τη συμμετοχή με παραστατικό, σχολαστικό και παιδαγωγικό τρόπο.

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας στάθηκε ιδιαίτερα στην ανάγκη διατήρησης της ιστορικής μνήμης, χαρακτηρίζοντας ουσιαστικά το έργο ως μια μορφή αντίστασης στη λήθη.

Όπως σημείωσε, μέσα από την έρευνα διασώζονται «μνήμες, πρόσωπα, γεγονότα και περιστατικά», τα οποία διαφορετικά θα μπορούσαν να χαθούν με την πάροδο των χρόνων.

Παρέπεμψε μάλιστα στον Θουκυδίδη και στην έννοια του «κτήματος ες αεί», υποστηρίζοντας ότι το βιβλίο του Κώστα Πρίφτη πετυχαίνει ακριβώς αυτόν τον στόχο, να παραδώσει δηλαδή στις επόμενες γενιές ένα κομμάτι της ιστορίας που διαφορετικά θα κινδύνευε να ξεχαστεί.

Η μεγάλη προσέλευση στο Μουσείο Βορρέ προκάλεσε επίσης το ενδιαφέρον του Προέδρου της Δημοκρατίας, ο οποίος επισήμανε τη σημασία που έχει το γεγονός ότι ένα ιστορικό και πνευματικό γεγονός κινητοποίησε τόσο μεγάλο αριθμό πολιτών.

Ισίδωρος Μάδης: «Μια ιδιαίτερη στιγμή τιμής και ιστορικής μνήμης»

Τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας καλωσόρισε ο δήμαρχος Παιανίας Ισίδωρος Μάδης, ο οποίος χαρακτήρισε την εκδήλωση ιδιαίτερη στιγμή για τον Δήμο και την τοπική κοινωνία.

«Η σημερινή ημέρα αποτελεί για τον Δήμο Παιανίας μια ιδιαίτερη στιγμή τιμής, ιστορικής μνήμης και βαθιάς συγκίνησης», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι η παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας προσέδιδε ξεχωριστό συμβολισμό στην παρουσίαση.

Ο Ισίδωρος Μάδης στάθηκε ιδιαίτερα στο γεγονός ότι το έργο αναδεικνύει ανθρώπους που συνήθως δεν βρίσκονται στο επίκεντρο των μεγάλων ιστορικών αφηγήσεων.

Όπως σημείωσε, το βιβλίο «φωτίζει όψεις της μεγάλης εθνικής μας περιπέτειας οι οποίες δεν είχαν πάντοτε τη θέση που τους άξιζε στη συλλογική μας μνήμη», φέρνοντας στο προσκήνιο ανθρώπους των χωριών και των μικρών κοινοτήτων της Αττικής που συμμετείχαν στον Αγώνα.

«Ανάμεσά τους βρίσκονται και οι δικοί μας πρόγονοι. Οι άνθρωποι των Μεσογείων», υπογράμμισε.

Ο δήμαρχος Παιανίας αναφέρθηκε ακόμη στην προσωπικότητα και την επιστημονική διαδρομή του Κώστα Πρίφτη, τον οποίο χαρακτήρισε άνθρωπο που υπηρέτησε για πολλά χρόνια τον τόπο τόσο μέσα από την ιατρική όσο και μέσα από τη συστηματική έρευνα και καταγραφή της τοπικής ιστορίας.

Ιδιαίτερη μνεία έκανε επίσης στη συμβολή του Αθανασίου Μαρτίνου στην έκδοση του βιβλίου, επισημαίνοντας τη διαχρονική προσφορά του στα γράμματα, τις τέχνες και στη διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Μισός αιώνας έρευνας

Ο Κώστας Πρίφτης αποκάλυψε κατά την παρουσίαση ότι η πορεία που οδήγησε στο συγκεκριμένο βιβλίο εκτείνεται ουσιαστικά σε διάστημα περίπου μισού αιώνα.

Αναφέρθηκε στον γιατρό Γεώργιο Χατζησωτηρίου, ο οποίος είχε αφιερώσει σημαντικό μέρος της ζωής του στην έρευνα της ιστορίας και του πολιτισμού των Μεσογείων και αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τη δική του ενασχόληση.

Από τα φοιτητικά του χρόνια στη Θεσσαλονίκη έως την ολοκλήρωση της συγκεκριμένης έκδοσης, η έρευνα εξελίχθηκε σταδιακά μέσα από τη μελέτη αρχείων και πηγών.

Το βιβλίο δεν αποτελεί, άλλωστε, την πρώτη ενασχόληση του Κώστα Πρίφτη με την ιστορία. Στο ενεργητικό του έχει σειρά εξω-ιατρικών δημοσιεύσεων, οι οποίες επικεντρώνονται κυρίως στην ιστορία της Αττικής κατά τον 19ο αιώνα.

Αριστείδης Χατζής: Ένα «έργο υποδομής»

Ο καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου και Θεωρίας Θεσμών του ΕΚΠΑ Αριστείδης Χατζής χαρακτήρισε τη μελέτη «έργο υποδομής» για την ιστορική έρευνα.

Όπως εξήγησε, χωρίς την επίμονη εργασία ερευνητών που αναζητούν τεκμήρια και ανασυνθέτουν την ιστορία των τοπικών κοινωνιών, η επιστημονική ιστοριογραφία θα στερούνταν το πρωτογενές υλικό πάνω στο οποίο μπορεί να βασίσει τις ερμηνείες της.

Ο κ. Χατζής επισήμανε ακόμη ότι ο Κώστας Πρίφτης δεν περιορίζεται σε μια απλή περιγραφή γεγονότων, αλλά επιχειρεί την ανασύνθεση ενός ολόκληρου κοινωνικού κόσμου.

Κατά τον ίδιο, η σημασία του βιβλίου βρίσκεται όχι μόνο στο θέμα που πραγματεύεται, αλλά και στη μεθοδολογία, τη συστηματικότητα και την ερευνητική επιμονή με την οποία προσεγγίζει τις πηγές.

Από τα αρχεία στους σημερινούς απογόνους

Στην ιδιαίτερη ερευνητική μεθοδολογία του συγγραφέα αναφέρθηκε ο φιλόλογος και διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Κρήτης Λευτέρης Βεκρής, ο οποίος είχε την επιμέλεια της έκδοσης.

Όπως ανέφερε, στο βιβλίο αποτυπώνεται ένα μεγάλο μέρος της μακρόχρονης ερευνητικής διαδρομής του Κώστα Πρίφτη γύρω από την ιστορική παρουσία της κοινότητας του Λιοπεσιού ήδη από τον 16ο αιώνα και, κυρίως, από τα τέλη του 18ου.

Χαρακτήρισε την έκδοση «απόσταγμα» μιας ερευνητικής πορείας που ξεκινά ήδη από το 1979.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η διαδικασία διασταύρωσης των στοιχείων. Ονόματα αγωνιστών που εμφανίζονται σε αρχεία ως συμμετέχοντες σε μάχες ή ως δικαιούχοι αριστείων εξετάζονται παράλληλα με συμβόλαια, διαθήκες, εκλογικούς καταλόγους και άλλα έγγραφα της εποχής.

Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας επιχειρεί να αποδώσει πίσω από κάθε όνομα ένα συγκεκριμένο ιστορικό πρόσωπο και, όπου τα στοιχεία το επιτρέπουν, να δημιουργήσει σύνδεση ακόμη και με σημερινές οικογένειες των Μεσογείων.

Η άγνωστη πλευρά των γυναικών

Μια διαφορετική και ιδιαίτερα ανθρώπινη διάσταση του βιβλίου ανέδειξε η συγγραφέας Ελένη Σταμάτη.

Περιγράφοντας τη δική της εμπειρία από την ανάγνωση της μελέτης, μίλησε για ανθρώπους που αρχικά εμφανίζονται ως άγνωστοι ήρωες, αλλά σταδιακά αποκτούν οικεία χαρακτηριστικά μέσα από οικογενειακές μνήμες και αφηγήσεις.

Στάθηκε ιδιαίτερα στη θέση των γυναικών εκείνης της περιόδου και στις ιστορίες τους, οι οποίες σε πολλές περιπτώσεις έμειναν στη σκιά των επίσημων καταγραφών.

Χαρακτηριστική ήταν η αναφορά της στη Σιδερή, σύζυγο του οπλαρχηγού Γιάννη Ντάβαρη, μια γυναίκα που βίωσε διαδοχικές οικογενειακές απώλειες, θάβοντας τον γιο της Γιωργάκη αλλά και τα πέντε παιδιά του που είχαν μείνει ορφανά και από μητέρα.

Η τοπική ιστορία ως μέρος της μεγάλης Ιστορίας

Η παρουσίαση στο Μουσείο Βορρέ ανέδειξε τελικά μια ευρύτερη διάσταση της συγκεκριμένης έκδοσης. Η ιστορία της Επανάστασης του 1821 δεν συγκροτείται μόνο μέσα από τα μεγάλα ονόματα και τις γνωστές μάχες, αλλά και μέσα από εκατοντάδες μικρότερες προσωπικές διαδρομές ανθρώπων από τις τοπικές κοινωνίες.

Στην περίπτωση των Μεσογείων, το βιβλίο του Κώστα Πρίφτη επιχειρεί να αποκαταστήσει αυτήν ακριβώς τη σύνδεση.

Να μετατρέψει ονόματα ξεχασμένα σε αρχειακά έγγραφα σε αναγνωρίσιμα πρόσωπα, να συνδέσει οικογένειες του σήμερα με ανθρώπους που έζησαν πριν από δύο αιώνες και να εντάξει τη συμμετοχή της Αττικής στον ευρύτερο χάρτη της Ελληνικής Επανάστασης.

Όπως επισήμανε και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, αυτή ακριβώς είναι ίσως η μεγαλύτερη συμβολή της έκδοσης. Οι ιστορίες αυτές δεν μένουν πλέον μόνο στα αρχεία, αλλά περνούν στις επόμενες γενιές ως ένα «κτήμα ες αεί».

Την εκδήλωση συντόνισε ο ιστορικός και υποψήφιος διδάκτωρ του ΕΚΠΑ Σίμων Βεκρής, ενώ η παρουσίαση συγκέντρωσε μεγάλο αριθμό πολιτών στο Μουσείο Βορρέ.