Ενώπιον του νέου χωροταξικού για τον τουρισμό οι δήμοι

Θεσμικές αλλαγές στην τουριστική ανάπτυξη, αλλά και το μέλλον των δήμων, φέρνει το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό που έχει τεθεί σε διαβούλευση από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.

Σύμφωνα και με επιτελείς τους ΥΠΕΝ, οι παρεμβάσεις αυτές αποτελούν ένα νέο πλαίσιο που επηρεάζει τις τοπικές κοινωνίες, τις τουριστικές επιχειρήσεις, τις επενδύσεις, τη χρήση γης και την καθημερινότητα των κατοίκων των τουριστικών περιοχών.

Το σχέδιο αφορά τόσο στο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, όσο και στη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, με στόχο να δοθούν  κατευθύνσεις για τη χωρική οργάνωση του τουρισμού με όρους οικονομικής, περιβαλλοντικής και κοινωνικής βιωσιμότητας.

Με τις συγκεκριμένες παρεμβάσεις το ΥΠΕΝ αποσκοπεί στον προσδιορισμό των στόχων για τη χωρική διάρθρωση του τουρισμού, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των προορισμών και την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού αποθέματος της χώρας.

Εισακούγοντας και τις θέσεις των εκπροσώπων της Αυτοδιοίκησης, το υπουργείο υιοθετεί την άποψη ότι η τουριστική ανάπτυξη δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ενιαία σε όλη την επικράτεια, αλλά με κριτήρια τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του κάθε τόπου και τις ανάγκες του.

Για τον λόγο αυτό, το σχέδιο κατηγοριοποιεί τον εθνικό χώρο με βάση την ένταση της τουριστικής δραστηριότητας, τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής και τα ειδικά καθεστώτα προστασίας.

Οι βασικές κατηγορίες είναι οι Περιοχές Ελεγχόμενης Ανάπτυξης, οι Αναπτυγμένες Περιοχές, οι Αναπτυσσόμενες Περιοχές, οι Περιοχές Πρώιμης Ανάπτυξης και οι Περιοχές Ενίσχυσης Ειδικής Ανάπτυξης.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τους δήμους, καθώς θα εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό οι όροι και οι κατευθύνσεις για νέες τουριστικές εγκαταστάσεις, η δυνατότητα αναβάθμισης υφιστάμενων καταλυμάτων, οι περιορισμοί σε εκτός σχεδίου περιοχές, η προτεραιότητα εκπόνησης πολεοδομικών σχεδίων και η ανάγκη σύνταξης ειδικών εκθέσεων φέρουσας ικανότητας.

Με τις τοπικές Αρχές να μπορούν πλέον να γνωρίζουν το μοντέλο τουριστικής ανάπτυξης που μπορούν να ακολουθήσουν, σημαντική είναι η παράμετρος της  «φέρουσας ικανότητας», που αποτελούν το ανώτατο επίπεδο τουριστικής ανάπτυξης, επισκεψιμότητας και δόμησης που μπορεί να αντέξει μια περιοχή χωρίς να υποβαθμιστεί το περιβάλλον, να εξαντληθούν οι φυσικοί πόροι, να πιεστούν υπέρμετρα οι υποδομές και να αλλοιωθεί η ποιότητα ζωής των κατοίκων.

Επίσης, στο σχέδιο προβλέπεται ότι κατά την εκπόνηση πολεοδομικών σχεδίων πρώτου επιπέδου, όπως τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια και τα Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια, θα απαιτείται τεκμηρίωση της φέρουσας ικανότητας μέσω ειδικής Έκθεσης Εκτίμησης Φέρουσας Ικανότητας για τις δημοτικές ενότητες, όπως των νησιών.

Η μέτρηση της φέρουσας ικανότητας αποτελεί το τελικό άθροισμα επιμέρους δεικτών και κυρίως της επάρκειας φυσικών πόρων, με κύριο του νερού, δεδομένου ότι η τουριστική περίοδος συμπίπτει με την εποχή λειψυδρίας στις περισσότερες περιοχές της χώρας.

Με βάση αυτά τα στοιχεία και το όριο αντοχής της κάθε περιοχής, θα πρέπει να δρομολογηθούν και τα αναγκαία έργα για επαρκή ύδρευση.

Το ίδιο θα ισχύει και στο θέμα της αντοχής των υποδομών, όπως το δίκτυο αποχέτευσης και η διαχείριση των απορριμμάτων, ο όγκος των οποίων αυξάνεται τους θερινούς μήνες, λόγω τουρισμού.

Σημαντικός είναι και ο δείκτης που αφορά στις μεταφορές και τις αντοχές του οδικού δικτύυ.

Δρόμοι, χώροι στάθμευσης, δημόσιες συγκοινωνίες, λιμάνια, αεροδρόμια και ασφαλής μετακίνηση θα πρέπει να σταθμίζονται και να αξιολογούνται.

Από τις προβλέψεις, δεν θα μπορούσε να λείψει και η επιβάρυνση του περιβάλλοντος, μ το ΥΠΕΝ να περιλαμβάνει εκτιμήσεις, έργα και δράσεις για την προστασία των οικοσυστημάτων και την θωράκιση των περιοχών, έναντι πυρκαγιών και ακραίων καιρικών φαινομένων, ακόμη και με απαγόρευση δόμησης.

Μετά τις έντονες αντιδράσεις για τις επιπτώσεις από τον υπερτουρισμό και την έξαρση του στεγαστικού προβλήματος, η κοινωνική και οικιστική πίεση, αποτελούν βασικό θέμα των αλλαγών.

Το σχέδιο κάνει ειδική αναφορά στη δυνατότητα επιβολής χωρικά διαφοροποιημένων όρων και περιορισμών στη βραχυχρόνια μίσθωση, με βάση την κατηγορία και τα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής. Προβλέπεται μάλιστα ότι μπορεί να θεσπιστούν γεωγραφικές ζώνες απαγόρευσης ή περιορισμού, χρονικοί περιορισμοί ανά έτος και περιορισμοί στη νέα προσφορά βραχυχρόνιας μίσθωσης, ιδίως σε περιοχές με αυξημένη πίεση.

Ένα ακόμη σημείο που έχει ιδιαίτερη αξία είναι και οι προβλέψεις για τις τουριστικές υποδομές, για τις οποίες το σχέδιο προωθεί οργανωμένες μορφές ανάπτυξης τουρισμού και συμπληρωματικών δραστηριοτήτων.

Μάλιστα, υπάρχει σαφής διαχωρισμός για περιοχές με έντονη τουριστική πίεση, αναπτυγμένες περιοχές, με ηπιότερους όρους και αναπτυσσόμενες περιοχές πρώιμης ανάπτυξης.

Ανάλογος είναι ο διαχωρισμός για τα νησιά, τα οποία διακρίνονται σε τρεις ομάδες.

Στα μεγάλα νησιά άνω των 250 τετραγωνικών χιλιομέτρων, στα μεσαία, από 20 έως 250 τετραγωνικά χιλιόμετρα και στα μικρότερα νησιά κάτω των 20 τετραγωνικών χιλιομέτρων.

Πέραν αυτών, το σχέδιο δίνει κατευθύνσεις και για ειδικές μορφές τουρισμού, όπως ο τουρισμός υπαίθρου, ο γεωτουρισμός, ο αλιευτικός τουρισμός, ο αθλητικός τουρισμός, ο ποδηλατικός τουρισμός, ο θαλάσσιος τουρισμός, η κρουαζιέρα, το yachting, ο καταδυτικός τουρισμός, ο πολιτιστικός τουρισμός, ο θρησκευτικός τουρισμός, ο συνεδριακός τουρισμός, ο τουρισμός υγείας, ο ιαματικός και ο τουρισμός ευεξίας. Αυτό δείχνει ότι η στόχευση δεν είναι μόνο η διαχείριση του μαζικού τουρισμού, αλλά και η διαφοροποίηση του τουριστικού προϊόντος, ώστε περισσότερες περιοχές να μπορούν να αναπτυχθούν μέσα από εξειδικευμένες και λιγότερο επιβαρυντικές μορφές τουρισμού.

Με άλλα λόγια, οι δήμοι θα πρέπει να δουν σε ποια από τις κατηγορίες εντάσσονται, να προωθήσουν τα ανάλογα μέτρα και έργα, να διενεργήσουν εντατικούς ελέγχους, να δρομολογήσουν τις θεσμικές παρεμβάσεις που απαιτούνται, καθώς και να αξιοποιήσουν τα επιμέρους στοιχεία που συνθέτουν την εικόνα και την κατάσταση της περιοχής τους σε όλους του τομείς

Στην πράξη, ένας οργανωμένος δήμος πρέπει να συγκροτήσει άμεσα ομάδα εργασίας, να αναθέσει σε υπηρεσίες ή εξωτερικούς συνεργάτες την καταγραφή των δεδομένων, να αξιολογήσει την κατάταξη των δημοτικών του ενοτήτων, να εντοπίσει κινδύνους και ευκαιρίες, να διαμορφώσει πολιτική θέση, να τη φέρει προς έγκριση στο Δημοτικό Συμβούλιο και να την υποβάλει εγκαίρως στη δημόσια διαβούλευση.