Ο Χρήστος Ελευθερίου είναι ο δήμαρχος Σερβίων, φυσικός στο επάγγελμα, και αφοσιωμένος ολοκληρωτικά στο ρόλο του και την ευθύνη του απέναντι στους πολίτες που του εμπιστεύτηκαν τον μικρό, απομακρυσμένο δήμο τους. Με αφορμή το Συνέδριο της ΚΕΔΕ, στην Καλαμάτα, απέστειλε με επιστολή τις σκέψεις του για το πως μπορούν οι δήμοι να παράγουν ενέργεια, να την αποθηκεύουν και να την διαχειρίζονται προς όφελος των δημοτών τους.

Η επιστολή του έχει ως εξής:

Κυρίες και κύριοι,
Θα ήθελα να προσεγγίσω το ζήτημα της ενέργειας από δύο διαφορετικές ιδιότητες: ως φυσικός και ως
Δήμαρχος μιας περιοχής που φιλοξενεί σημαντικές ενεργειακές υποδομές. Ως φυσικός, γνωρίζω ότι η ενέργεια δεν δημιουργείται ούτε χάνεται. Μετατρέπεται από τη μία μορφή στην άλλη. Γνωρίζω, επίσης, ότι κάθε ενεργειακή μετατροπή έχει απώλειες και ότι δεν έχουν όλες οι μορφές ενέργειας την ίδια δυνατότητα αξιοποίησης. Δεν μπορούμε, για παράδειγμα, να μετατρέψουμε ολόκληρη τη θερμική ενέργεια σε ηλεκτρική. Και, βέβαια, δεν μπορούμε να γίνουμε κυνηγοί κεραυνών, όπως γινόμαστε κυνηγοί φωτοβολταϊκών αδειών!

Το λέω αυτό γιατί πιστεύω ότι η συζήτηση για την ενέργεια πρέπει να περάσει σε μια νέα εποχή. Δεν μας λείπει μόνο η ενέργεια. Μας λείπει η έξυπνη παραγωγή, η έξυπνη αποθήκευση και, κυρίως, η έξυπνη κατανάλωσή της. Μέχρι σήμερα μιλάμε κυρίως για το πως θα παράγουμε περισσότερη ενέργεια. Όμως υπάρχει ένα μεγάλο πρόβλημα: η παραγωγή από τον ήλιο και τον άνεμο δεν συμπίπτει πάντα χρονικά με την κατανάλωση. Το μεσημέρι μπορεί να έχουμε περίσσεια ηλεκτρικής ενέργειας από φωτοβολταϊκά και το βράδυ, όταν αυξάνεται η ζήτηση, να χρειαζόμαστε άλλες πηγές παραγωγής.

Γιατί, λοιπόν, να μην αλλάξουμε και τον τρόπο που καταναλώνουμε; Με έξυπνους μετρητές, με προγραμματισμένη λειτουργία ενεργοβόρων συσκευών, με έξυπνη θέρμανση και ψύξη, με φόρτιση ηλεκτρικών αυτοκινήτων τις ώρες που υπάρχει περίσσεια ενέργειας. Δεν καταναλώνουμε απλώς λιγότερο. Μαθαίνουμε να καταναλώνουμε τη σωστή ενέργεια, τη σωστή ώρα.

Αυτή είναι η επόμενη ενεργειακή επανάσταση: η επανάσταση στην κατανάλωση. Και εδώ ο ρόλος της Αυτοδιοίκησης είναι καθοριστικός. Οι Δήμοι δεν μπορεί να είναι απλοί καταναλωτές ενέργειας. Δεν μπορεί να περιορίζονται στο να πληρώνουν λογαριασμούς για τα σχολεία, τα αντλιοστάσια, τον δημοτικό φωτισμό και τις εγκαταστάσεις τους. Πρέπει να αποκτήσουν ουσιαστικό ρόλο στην παραγωγή, την αποθήκευση και τη διαχείριση της ενέργειας.

Θα σας μιλήσω με ένα παράδειγμα από τον Δήμο Σερβίων. Στην περιοχή μας λειτουργούν δύο μεγάλα υδροηλεκτρικά έργα, του Πολυφύτου και του Ιλαρίωνα. Το νερό είναι εδώ. Η γη είναι εδώ. Οι απαλλοτριώσεις των παππούδων μας είναι εδώ. Τα χωριά μας άλλαξαν για πάντα από τη δημιουργία αυτών των έργων. Και δικαιολογημένα αναρωτιόμαστε: Το νερό είναι δικό μας. Η ενέργεια ποιανού είναι;

Δεν αμφισβητούμε τη σημασία των ενεργειακών επενδύσεων. Δεν ζητάμε να σταματήσει η παραγωγή. Ζητάμε κάτι δίκαιο: οι τοπικές κοινωνίες που φιλοξενούν τέτοιες υποδομές να έχουν αναλογικό και ουσιαστικό ανταποδοτικό όφελος. Η νομοθεσία αντιμετωπίζει διαφορετικά τις μεγάλες υδροηλεκτρικές εγκαταστάσεις σε σχέση με άλλες μορφές ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Αυτό είναι ένα ζήτημα που πρέπει να επανεξεταστεί.

Έχουμε θέσει το θέμα θεσμικά στην Πολιτεία και έχουμε απευθυνθεί στους συναδέλφους δημάρχους που φιλοξενούν μεγάλα υδροηλεκτρικά έργα, ζητώντας κοινή διεκδίκηση. Γιατί, δεν μπορεί οι τοπικές κοινωνίες να σηκώνουν το βάρος των ενεργειακών υποδομών και να μένουν έξω από τα οφέλη τους.

Κυρίες και κύριοι,
Μια δεύτερη μεγάλη πρόκληση είναι η αποθήκευση. Η αντλησιοταμίευση λειτουργεί σαν μια τεράστια επαναφορτιζόμενη μπαταρία. Όταν υπάρχει περίσσεια ηλεκτρικής ενέργειας, αντλούμε νερό σε μεγαλύτερο υψόμετρο. Όταν τη χρειαζόμαστε, το νερό επιστρέφει και παράγει ηλεκτρική ενέργεια.
Η περιοχή μας, με τη λίμνη Πολυφύτου και τα μεγάλα υδροηλεκτρικά έργα, γνωρίζει καλά αυτή τη
δυνατότητα.

Όμως θέλω να θέσω ένα ερώτημα: Γιατί να μπορούν μεγάλοι ενεργειακοί φορείς να αξιοποιούν τις δυνατότητες των περιοχών μας για αποθήκευση ενέργειας, αλλά οι ίδιοι οι Δήμοι να μην έχουν ουσιαστική δυνατότητα να συμμετέχουν σε αντίστοιχα έργα; Η Αυτοδιοίκηση πρέπει να έχει πρόσβαση σε αυτά τα εργαλεία, αυτόνομα ή μέσα από συνεργασίες.

Και δεν μιλάμε θεωρητικά. Ο Δήμος Σερβίων συνεργάζεται με τον Δήμο Βοΐου για την ανάπτυξη δύο ενεργειακών κοινοτήτων για αυτοπαραγωγή ενέργειας. Η προσπάθεια έχει εξασφαλίσει όρους σύνδεσης και έχει ενταχθεί για χρηματοδότηση σε ποσοστό 80% και ύψους περίπου 6,5 εκατομμυρίων ευρώ από το Πρόγραμμα Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (ΔΑΜ). Αυτή την περίοδο προετοιμάζεται η υλοποίηση του έργου. Επιπλέον σχεδιάζουμε το επόμενο βήμα με κατασκευή σταθμού αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας. Δύο Δήμοι ενώνουν τις δυνάμεις τους, αξιοποιούν οικονομίες κλίμακας και μετατρέπουν μια ιδέα σε ένα συγκεκριμένο χρηματοδοτημένο ενεργειακό εγχείρημα.

Αυτό είναι το μοντέλο που πρέπει να ενισχύσουμε: διαδημοτικές συνέργειες, ενεργειακές κοινότητες και συμμετοχή των Δήμων στην παραγωγή και αξιοποίηση της ενέργειας. Γιατί η ενέργεια δεν πρέπει απλώς να παράγεται στον τόπο μας. Πρέπει να επιστρέφει ως οικονομικό και κοινωνικό όφελος στους ανθρώπους του.

Υπάρχει, όμως, και ένα ακόμη ζήτημα που αφορά άμεσα κάθε Δήμο: το ενεργειακό κόστος των ΔΕΥΑ.
Οι Δήμοι καλούνται να εξασφαλίσουν καθαρό και ασφαλές νερό σε κάθε σπίτι, σε κάθε χωριό, ακόμη και στο πιο απομακρυσμένο. Την ίδια στιγμή, το ενεργειακό κόστος επιβαρύνει δυσανάλογα τη λειτουργία των αντλιοστασίων και των εγκαταστάσεων ύδρευσης και αποχέτευσης εκτροχιάζοντας εντελώς την έννοια της ανταποδοτικότητας. Το νερό είναι κοινωνικό αγαθό. Δεν μπορεί η εξασφάλισή του να γίνεται ολοένα και πιο ακριβή εξαιτίας του ενεργειακού κόστους.

Χρειαζόμαστε ειδικό και βιώσιμο ενεργειακό πλαίσιο για τις ΔΕΥΑ και τις δημοτικές υποδομές, με δυνατότητα αξιοποίησης της δικής τους παραγωγής ενέργειας και ουσιαστική στήριξη.

Κυρίες και κύριοι,
Από αυτό το βήμα της ΚΕΔΕ θέλω να θέσω τέσσερις συγκεκριμένες διεκδικήσεις:

Πρώτον: Δίκαιο και αναλογικό ανταποδοτικό όφελος για τις περιοχές που φιλοξενούν μεγάλες ενεργειακές εγκαταστάσεις, συμπεριλαμβανομένων των μεγάλων υδροηλεκτρικών.

Δεύτερον: Ουσιαστική δυνατότητα των Δήμων να παράγουν και να αποθηκεύουν ενέργεια, με δικά τους έργα, ενεργειακές κοινότητες και διαδημοτικές συνεργασίες.

Τρίτον: Ειδικό ενεργειακό πλαίσιο για τις ΔΕΥΑ και τις δημοτικές υποδομές, ώστε το κόστος της ενέργειας να μην απειλεί τη βιωσιμότητά τους και την πρόσβαση των πολιτών στο νερό.

Τέταρτον: Θεσμική συμμετοχή της Αυτοδιοίκησης στον εθνικό ενεργειακό σχεδιασμό. Δεν μπορεί να σχεδιάζεται η ενεργειακή πολιτική για τις τοπικές κοινωνίες χωρίς τις τοπικές κοινωνίες.

Κλείνοντας, θέλω να πω κάτι απλό. Η ενεργειακή μετάβαση δεν θα κριθεί μόνο από το πόσα φωτοβολταϊκά και αιολικά πάρκα θα εγκαταστήσουμε. Θα κριθεί από το αν θα μάθουμε να αποθηκεύουμε την ενέργεια που περισσεύει, να καταναλώνουμε έξυπνα και να μοιραζόμαστε δίκαια τα οφέλη της. Δεν ζητάμε να μας χαρίσουν ενέργεια. Ζητάμε να μας δώσουν τη δυνατότητα να την παράγουμε, να την αποθηκεύουμε και να τη διαχειριζόμαστε προς όφελος των δημοτών μας. Γιατί οι Δήμοι δεν πρέπει να είναι επαίτες της ενεργειακής πολιτικής. Πρέπει να είναι συμμέτοχοι στην ενεργειακή οικονομία.

Και ας κρατήσουμε όλοι ένα ερώτημα, που για τον Δήμο Σερβίων δεν είναι θεωρητικό:
ΤΟ ΝΕΡΟ ΕΙΝΑΙ ΔΙΚΟ ΜΑΣ. Η ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΠΟΙΟΥ ΕΙΝΑΙ;

Σας ευχαριστώ.