Με επτά αλλαγές που προέκυψαν έπειτα από τη διαδικασία της διαβούλευσης προχώρησε προς την τελική του μορφή ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, τον οποίο ανέλυσε διεξοδικά στους διαπιστευμένους συντάκτες του Υπουργείου Εσωτερικών ο υπουργός Θοδωρής Λιβάνιος.  Παρουσιάζοντας το νέο θεσμικό πλαίσιο, ο υπουργός Εσωτερικών επισήμανε ότι πρόκειται για μία συνολική μεταρρύθμιση που ενοποιεί σχεδόν 2.000 διάσπαρτες διατάξεις σε έναν ενιαίο Κώδικα 774 άρθρων για δήμους και περιφέρειες. Σύμφωνα με τον κ. Λιβάνιο, στόχος είναι η ενίσχυση της αποτελεσματικότητας, της διαφάνειας και της συμμετοχής των πολιτών στη λειτουργία της αυτοδιοίκησης, ενώ απαντώντας σε σχετικό ερώτημα ο κ. Λιβάνιος τόνισε πως ο νέος Κώδικας θα πάει προς ψήφιση στην ολομέλεια της Βουλής έως τα τέλη του μήνα.

Κατά την παρουσίαση επισημάνθηκε ότι η μεταρρύθμιση έρχεται να αντιμετωπίσει χρόνια προβλήματα, όπως η πολυνομία, οι αλληλοεπικαλύψεις αρμοδιοτήτων, οι ερμηνευτικές ασάφειες και το έλλειμμα διαφάνειας και λογοδοσίας. Όπως αναφέρθηκε, οι παθογένειες αυτές έχουν οδηγήσει σε «δυσκολία εφαρμογής της νομοθεσίας», «αυξημένο διοικητικό κόστος» και «καθυστερήσεις σε αποφάσεις και έργα».

Η φιλοσοφία του νέου Κώδικα στηρίζεται σε τρεις βασικούς άξονες: τον «Ενεργό πολίτη», την «Ψηφιακή διοίκηση» και την «Πολιτική αποτελεσματικότητα». Στόχος είναι η ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών στη λειτουργία της αυτοδιοίκησης, η αξιοποίηση της τεχνολογίας και η δυνατότητα κάθε αιρετής αρχής να εφαρμόζει αποτελεσματικά το πρόγραμμά της.

Τι ενσωματώθηκε από τη διαβούλευση


Όπως προέκυψε από τη δημόσια διαβούλευση που προηγήθηκε της κατάθεσης του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, το Υπουργείο Εσωτερικών προχώρησε σε επτά σημαντικές αλλαγές και βελτιώσεις του αρχικού σχεδίου. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η θέσπιση νέου πάγιου πλαισίου προσλήψεων μόνιμου προσωπικού στους παιδικούς σταθμούς, καθώς και η άρση του κωλύματος εκλογής για τους Υπαστυνόμους Α’ και αντίστοιχους βαθμούς, με παράλληλη επέκταση της δυνατότητας απόσπασης λόγω εκλογής σε όλους τους ορεινούς, νησιωτικούς και παραμεθόριους δήμους. Παράλληλα, δόθηκε ιδιαίτερη βαρύτητα στις αναπτυξιακές εταιρείες που υλοποιούν προγράμματα τοπικής ανάπτυξης, όπως το Leader, ενώ αποφασίστηκε η μη επιβολή τέλους περιφερειακής ανάπτυξης, ώστε να περιοριστούν σημαντικά οι επιβαρύνσεις για ιδιοκτήτες και ενοικιαστές. Στις αλλαγές που ενσωματώθηκαν περιλαμβάνεται επίσης η αναμόρφωση των εργασιακών σχέσεων στους ΟΤΑ, με μεγαλύτερη ευελιξία αλλά και αυξημένη ευθύνη των δήμων και περιφερειών σε ζητήματα προσδιορισμού της εργασιακής σχέσης εργαζομένων. Επιπλέον, αποσαφηνίζεται το πλαίσιο ευθύνης των αιρετών, προβλέποντας την άρση ποινικής ευθύνης σε συγκεκριμένες περιπτώσεις ζημιών που προκαλούνται από αδέσποτα ζώα συντροφιάς. Τέλος, υιοθετήθηκαν παρατηρήσεις της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία (Ε.Σ.Α.μεΑ.), ενσωματώνοντας διατάξεις που ενισχύουν τη συμπερίληψη και την προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία στο νέο θεσμικό πλαίσιο της αυτοδιοίκησης.

Οι 12 μεγάλες αλλαγές που φέρνει ο νέος Κώδικας σύμφωνα με το ΥΠΕΣ
Σύμφωνα με την παρουσίαση του Υπουργείου Εσωτερικών, ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης εισάγει δώδεκα βασικές παρεμβάσεις που αλλάζουν τη λειτουργία δήμων και περιφερειών:

  1. Ενιαίο πλαίσιο για δήμους και περιφέρειες, με κοινό Κώδικα για τους δύο βαθμούς αυτοδιοίκησης.
  2. Ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας, με νέα εργαλεία ελέγχου των αιρετών και καλύτερη ενημέρωση των πολιτών.
  3. Αναδιοργάνωση του συστήματος διακυβέρνησης, με σαφέστερους ρόλους για συμβούλια, επιτροπές και συλλογικά όργανα.
  4. Σύγχρονη οικονομική διοίκηση, που επιδιώκει μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, ταχύτητα και διαφάνεια.
  5. Αντικειμενικός έλεγχος νομιμότητας μέσω της Αυτοτελούς και Ανεξάρτητης Υπηρεσίας Εποπτείας ΟΤΑ.
  6. Νέο πλαίσιο για την καταστατική θέση των αιρετών, με σαφείς κανόνες για αντιμισθία, άδειες και επαγγελματική δραστηριότητα.
  7. Σαφής κατανομή αρμοδιοτήτων στο πλαίσιο της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης.
  8. Ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών, με συμβουλευτικά ηλεκτρονικά δημοψηφίσματα και αναβαθμισμένα συμβούλια νέων.
  9. Νέο εκλογικό σύστημα, με εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών σε έναν γύρο και δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας.
  10. Κωδικοποίηση και αναμόρφωση του πλαισίου των νομικών προσώπων, με νέο πλαίσιο για τις ΔΕΥΑ και εξορθολογισμό των σχημάτων.
  11. Ψηφιακός μετασχηματισμός της αυτοδιοίκησης, μέσω νέων εφαρμογών και πολλαπλών διαλειτουργικοτήτων.
  12. Μεγαλύτερη ευελιξία στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής, με δυνατότητες όπως το επίδομα γέννησης και η στήριξη εργαζομένων σε ορεινούς και νησιωτικούς δήμους.

Παράδειγμα του νέου εκλογικού συστήματος

Ένα από τα πλέον συζητημένα σημεία της μεταρρύθμισης αφορά τον νέο τρόπο εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών. Το Υπουργείο Εσωτερικών προτείνει την εκλογή σε έναν μόνο γύρο, με την εφαρμογή της «εναλλακτικής ψήφου».


Σύμφωνα με το παράδειγμα που παρουσιάστηκε, εάν ένας συνδυασμός συγκεντρώσει από την πρώτη Κυριακή ποσοστό 42% συν μία ψήφο των έγκυρων ψηφοδελτίων, εκλέγεται απευθείας. Εάν κανείς δεν πετύχει το συγκεκριμένο όριο, τότε λαμβάνονται υπόψη οι εναλλακτικές προτιμήσεις που έχουν δηλώσει οι ψηφοφόροι των συνδυασμών που κατετάγησαν από την τρίτη θέση και κάτω. Οι ψήφοι αυτές κατανέμονται στους δύο πρώτους συνδυασμούς και νικητής αναδεικνύεται εκείνος που συγκεντρώνει το μεγαλύτερο συνολικό άθροισμα ψήφων. Όπως υποστηρίζει το ΥΠΕΣ, το νέο σύστημα οδηγεί σε μεγαλύτερη συμμετοχή, ισχυρότερη νομιμοποίηση των αιρετών αρχών, λιγότερες προεκλογικές εντάσεις και αποφεύγει το κόστος και τις δυσλειτουργίες που προκαλεί ο δεύτερος γύρος των αυτοδιοικητικών εκλογών.

Σημαντικές αλλαγές προβλέπονται και στη συμμετοχή των πολιτών, καθώς θεσμοθετούνται συμβουλευτικά ηλεκτρονικά δημοψηφίσματα, ενώ αναβαθμίζεται ο ρόλος των Συμβουλίων Νέων. Παράλληλα, ο ψηφιακός μετασχηματισμός της αυτοδιοίκησης ενισχύεται μέσω νέων ψηφιακών εφαρμογών και διαλειτουργικοτήτων, αξιοποιώντας τις δυνατότητες της ψηφιακής εποχής και του gov.gr για ταχύτερη και αποτελεσματικότερη εξυπηρέτηση των πολιτών.

Ο νέος Κώδικας προβλέπει ακόμη μεγαλύτερη ευελιξία στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής από τους ΟΤΑ, με δυνατότητες όπως η χορήγηση επιδόματος γέννησης και η λήψη μέτρων στήριξης εργαζομένων σε ορεινούς και νησιωτικούς δήμους. Παράλληλα, εισάγονται νέες κατηγορίες δήμων – ορεινοί, νησιωτικοί, παραμεθόριοι, αστικοί και μητροπολιτικοί – ώστε η χρηματοδότηση και οι δημόσιες πολιτικές να προσαρμόζονται καλύτερα στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τις πραγματικές ανάγκες κάθε περιοχής.