Νέα δεδομένα για την παρακολούθηση της πορείας της Ελλάδας προς την κυκλική οικονομία, τη διαχείριση των αποβλήτων και την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των φυσικών πόρων αναδεικνύει η λειτουργία του Εθνικού Παρατηρητηρίου Κυκλικής Οικονομίας, το οποίο φιλοδοξεί να αποτελέσει βασικό εργαλείο για τη χάραξη και την αξιολόγηση των περιβαλλοντικών πολιτικών της χώρας.
Η σημασία της συστηματικής καταγραφής των επιδόσεων, η ανάγκη ανάπτυξης αξιόπιστων δεικτών και η αξιοποίηση των διαθέσιμων στοιχείων για τη διαμόρφωση αποτελεσματικότερων πολιτικών βρέθηκαν στο επίκεντρο θεματικού διαδικτυακού εργαστηρίου, που πραγματοποιήθηκε στις 15 Οκτωβρίου 2026, στο πλαίσιο του ολοκληρωμένου έργου LIFE-IP CEI-Greece.
Το εργαστήριο διοργανώθηκε από τον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ), με την υποστήριξη του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ), το οποίο συντονίζει το έργο στην Ελλάδα.
Το ενδιαφέρον υπήρξε ιδιαίτερα έντονο, καθώς συμμετείχαν περισσότεροι από 300 ακαδημαϊκοί, εκπρόσωποι δημόσιων και ιδιωτικών φορέων, οργανισμών και επιχειρήσεων.
Κοινός παρονομαστής των τοποθετήσεων ήταν η ανάγκη η μετάβαση στην κυκλική οικονομία να συνοδεύεται από συγκεκριμένα, μετρήσιμα αποτελέσματα και να στηρίζεται σε αξιόπιστα δεδομένα, τα οποία θα επιτρέπουν την αποτίμηση της προόδου και τον εντοπισμό των αδυναμιών.
Κεντρικό σημείο της συζήτησης αποτέλεσε το Εθνικό Παρατηρητήριο Κυκλικής Οικονομίας, το οποίο δημιουργήθηκε για να συγκεντρώνει, να επεξεργάζεται και να παρουσιάζει στοιχεία που αποτυπώνουν την πορεία της χώρας προς ένα παραγωγικό και καταναλωτικό μοντέλο περισσότερο φιλικό προς το περιβάλλον.
Τη δομή και τις δυνατότητες του Παρατηρητηρίου παρουσίασε η Φαίη Νάκου, εμπειρογνώμονας του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για το έργο.
Όπως αναδείχθηκε κατά την παρουσίασή της, η ηλεκτρονική πλατφόρμα ceobservatory.com συγκεντρώνει και αναλύει δεδομένα που αφορούν τη χρήση και την αποδοτικότητα των φυσικών πόρων, την παραγωγή και διαχείριση αποβλήτων, τη χρήση δευτερογενών πρώτων υλών, την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα, αλλά και κρίσιμους τομείς όπως η ενέργεια, το κλίμα και το νερό.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος απεικόνισης των στοιχείων, καθώς οι δείκτες αποτυπώνονται τόσο σε διαγράμματα όσο και σε πίνακες, με δυνατότητα μεταφόρτωσης των δεδομένων.
Παράλληλα, κάθε δείκτης συνοδεύεται από αναλυτικά μεταδεδομένα, στα οποία περιγράφονται η μεθοδολογία υπολογισμού, οι πηγές άντλησης των πληροφοριών και τα χαρακτηριστικά που επιτρέπουν την ορθή αξιολόγησή του.
Πρόκειται για μια υποδομή που μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση μιας πληρέστερης εικόνας για την αποτελεσματικότητα των πολιτικών κυκλικής οικονομίας, δημιουργώντας προϋποθέσεις για τεκμηριωμένες αποφάσεις και καλύτερο σχεδιασμό των επόμενων παρεμβάσεων.
Στη σημασία ανάπτυξης δεικτών που δεν περιορίζονται στην καταγραφή της ανακύκλωσης, αλλά αποτυπώνουν συνολικά τις αρχές της κυκλικής οικονομίας, αναφέρθηκε η Ιωάννα Αναστοπούλου, υπεύθυνη έργου στον ΟΦΥΠΕΚΑ, από το Τμήμα Διαχείρισης Ερευνητικών Έργων και Αναπτυξιακών Προγραμμάτων.
Η τοποθέτησή της επικεντρώθηκε στην ανάγκη να ενισχυθεί η παρακολούθηση πρακτικών όπως η πρόληψη δημιουργίας αποβλήτων, η επαναχρησιμοποίηση προϊόντων, η επισκευή και η παράταση της διάρκειας ζωής τους.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση διευρύνει το αντικείμενο της κυκλικής οικονομίας, συνδέοντάς το άμεσα με την προστασία των φυσικών πόρων και τη διατήρηση της βιοποικιλότητας.
Άλλωστε, η κυκλική οικονομία δεν εξαντλείται στη διαχείριση των απορριμμάτων μετά την παραγωγή τους. Βασική επιδίωξη αποτελεί ο περιορισμός της κατανάλωσης πρώτων υλών, η αποφυγή της σπατάλης και η διατήρηση της αξίας των προϊόντων και των υλικών για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Τη σύνδεση του ολοκληρωμένου έργου LIFE-IP CEI-Greece με τον εθνικό σχεδιασμό για τη διαχείριση αποβλήτων και την κυκλική οικονομία παρουσίασε η Μαίρη Πλατή, διαχειρίστρια του έργου στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Η παρουσίασή της εστίασε στη συμβολή του προγράμματος στην εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Διαχείρισης Αποβλήτων, του Εθνικού Προγράμματος Πρόληψης Δημιουργίας Αποβλήτων και της Εθνικής Στρατηγικής για την Κυκλική Οικονομία.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στις πιλοτικές εφαρμογές διαχείρισης αποβλήτων, στις δράσεις ενίσχυσης της επαναχρησιμοποίησης, στην πρόληψη της σπατάλης τροφίμων, καθώς και στα προγράμματα κατάρτισης και μεταφοράς τεχνογνωσίας.
Στο πλαίσιο αυτό, το Εθνικό Παρατηρητήριο παρουσιάστηκε ως ένα εργαλείο που μπορεί να υποστηρίξει την παρακολούθηση των επιμέρους δράσεων και να συμβάλει στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς τους.
Η αξιοποίηση των δεδομένων αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς επιτρέπει τη σύνδεση του στρατηγικού σχεδιασμού με την πραγματική πρόοδο που καταγράφεται στην εφαρμογή των πολιτικών.
Σημαντική ήταν η συμβολή της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής στην επιστημονική συζήτηση, με τον Κώστα Παπανδρέου, προϊστάμενο του Τμήματος Στατιστικών Ενέργειας και Περιβάλλοντος της ΕΛΣΤΑΤ, να παρουσιάζει στοιχεία για την παραγωγή και τη διαχείριση αποβλήτων, καθώς και για τις ροές υλικών στην ελληνική οικονομία.
Στο επίκεντρο της παρουσίασής του βρέθηκαν η εγχώρια κατανάλωση υλικών, η παραγωγικότητα των πόρων και ο βαθμός εξάρτησης της οικονομίας από εισαγωγές.
Οι συγκεκριμένοι δείκτες αποτελούν βασικά εργαλεία για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας με την οποία χρησιμοποιούνται οι φυσικοί πόροι.
Παράλληλα, αναδείχθηκαν τα υφιστάμενα κενά στην καταγραφή δεδομένων και οι μεθοδολογικές δυσκολίες που προκύπτουν κατά την ανάπτυξη ολοκληρωμένων λογαριασμών αποβλήτων.
Πρόκειται για ένα ζήτημα ιδιαίτερης σημασίας, καθώς η αξιοπιστία των στοιχείων αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για τη διαμόρφωση αποτελεσματικών πολιτικών και τη σύγκριση των εθνικών επιδόσεων με εκείνες άλλων ευρωπαϊκών χωρών.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Τοπική Αυτοδιοίκηση παρουσίασε η τοποθέτηση του Φίλιππου Κυρκίτσου, προέδρου της Οικολογικής Εταιρείας Ανακύκλωσης και εταίρου του έργου LIFE-IP CEI-Greece.
Ο κ. Κυρκίτσος παρουσίασε το ECO-Παρατηρητήριο, μια πρωτοβουλία ανεξάρτητης παρακολούθησης και αξιολόγησης της πορείας της ανακύκλωσης και της εναλλακτικής διαχείρισης αποβλήτων στην Ελλάδα.
Αναφέρθηκε στη σημασία της τεκμηριωμένης διατύπωσης προτάσεων που αφορούν την πρόληψη παραγωγής αποβλήτων, την επαναχρησιμοποίηση υλικών και τη χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων.
Κεντρικός στόχος των συγκεκριμένων πρακτικών είναι η επιτάχυνση της ανακύκλωσης και ο περιορισμός της ποσότητας αποβλήτων που οδηγούνται σε ταφή.
Ξεχωριστή θέση στην παρουσίασή του κατείχε το σύστημα «Πληρώνω Όσο Πετάω», το οποίο αναπτύχθηκε και εφαρμόστηκε πιλοτικά στον Δήμο Βάρης, Βούλας, Βουλιαγμένης, μέσω του LIFE-IP CEI-Greece.
Πρόκειται για ένα μοντέλο διαχείρισης απορριμμάτων που συνδέει την οικονομική επιβάρυνση με την ποσότητα των παραγόμενων αποβλήτων, ενισχύοντας τη λογική της πρόληψης και της χωριστής συλλογής.
Η πιλοτική εφαρμογή αναδεικνύει τον ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι δήμοι στην υιοθέτηση νέων μεθόδων διαχείρισης αποβλήτων.
Παράλληλα, ανοίγει τη συζήτηση για τη δυνατότητα ευρύτερης αξιοποίησης αντίστοιχων συστημάτων από την Τοπική Αυτοδιοίκηση, υπό την προϋπόθεση ότι θα υπάρχουν οι απαραίτητες υποδομές, αξιόπιστοι μηχανισμοί καταγραφής και επαρκής ενημέρωση των πολιτών.
Την ευρωπαϊκή διάσταση της προσπάθειας ανέδειξε η Δρ. Έφη Τριτοπούλου, ερευνήτρια στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και επιμελήτρια της Επιτροπής Περιβάλλοντος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος.
Στην παρουσίασή της αναφέρθηκε στο έργο LIFE IP Zero WASTE Cyprus και στην προσπάθεια ανάπτυξης και παρακολούθησης των κυπριακών δεικτών κυκλικής οικονομίας.
Μέσα από τη σύγκριση των κυπριακών επιδόσεων με τα ευρωπαϊκά δεδομένα αναδείχθηκαν οι ανάγκες βελτίωσης της καταγραφής των στοιχείων και η σημασία εφαρμογής ολοκληρωμένων στρατηγικών.
Παρουσιάστηκαν επίσης δράσεις του έργου που υποστηρίζουν την εφαρμογή της εθνικής στρατηγικής για την κυκλική οικονομία στην Κύπρο.
Η ανταλλαγή εμπειριών και τεχνογνωσίας μεταξύ των δύο χωρών αποτελεί σημαντική παράμετρο για την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των διαθέσιμων εργαλείων παρακολούθησης και την ανάπτυξη κοινών προσεγγίσεων.
Στην ανάγκη συστηματικής μέτρησης και καταγραφής των αποβλήτων τροφίμων επικεντρώθηκε η Κάτια Λαζαρίδη, καθηγήτρια στο Τμήμα Γεωγραφίας του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου, το οποίο συμμετέχει ως εταίρος στο έργο.
Η κ. Λαζαρίδη παρουσίασε την ελληνική εμπειρία στην ποσοτικοποίηση των αποβλήτων τροφίμων, έναν δείκτη που περιλαμβάνεται στο ευρωπαϊκό πλαίσιο παρακολούθησης της κυκλικής οικονομίας της Eurostat.
Το συγκεκριμένο πεδίο αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα ενόψει των δεσμευτικών στόχων μείωσης των αποβλήτων τροφίμων έως το 2030, που προβλέπονται στην αναθεωρημένη Οδηγία-Πλαίσιο για τα Απόβλητα.
Όπως αναδείχθηκε, η παρακολούθηση της προόδου απαιτεί σταθερή μεθοδολογία καταγραφής και αποτελεσματικούς ελέγχους ποιότητας των δεδομένων.
Η αξιόπιστη ποσοτικοποίηση των αποβλήτων τροφίμων είναι απαραίτητη, προκειμένου να αξιολογείται η αποτελεσματικότητα των δράσεων πρόληψης και να σχεδιάζονται στοχευμένα μέτρα περιορισμού της σπατάλης.
Από τις εργασίες του θεματικού εργαστηρίου προκύπτει ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση αποτελεί έναν από τους βασικούς χώρους πρακτικής εφαρμογής των αρχών της κυκλικής οικονομίας.
Η χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων, η ενίσχυση της ανακύκλωσης, η προώθηση της επαναχρησιμοποίησης και η εφαρμογή συστημάτων όπως το «Πληρώνω Όσο Πετάω» συνδέονται άμεσα με τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας των δημοτικών υπηρεσιών καθαριότητας.
Για τους δήμους, η αξιοποίηση αξιόπιστων στοιχείων μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο για τον σχεδιασμό δράσεων, την παρακολούθηση των αποτελεσμάτων και την αποτελεσματικότερη χρήση των διαθέσιμων πόρων.
Ταυτόχρονα, η μετάβαση σε ένα διαφορετικό μοντέλο διαχείρισης προϋποθέτει επενδύσεις σε υποδομές, εξειδικευμένο προσωπικό, τεχνογνωσία και διαρκή συνεργασία μεταξύ κεντρικής διοίκησης και τοπικών αρχών.
Η εμπειρία από τις πιλοτικές εφαρμογές μπορεί να συμβάλει στον σχεδιασμό πολιτικών που θα ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.
Το Εθνικό Παρατηρητήριο Κυκλικής Οικονομίας φιλοδοξεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς για τη συστηματική παρακολούθηση της μετάβασης της Ελλάδας σε ένα περισσότερο βιώσιμο μοντέλο οικονομικής δραστηριότητας.
Με τη συμβολή φορέων όπως το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και ο ΟΦΥΠΕΚΑ, συγκεντρώνει και αξιοποιεί στοιχεία, ενώ η δημοσίευση τεκμηριωμένων εκθέσεων μπορεί να υποστηρίξει την αξιολόγηση των υφιστάμενων πολιτικών και τον σχεδιασμό των επόμενων στρατηγικών βημάτων.
Το ολοκληρωμένο έργο LIFE-IP CEI-Greece – Εφαρμογή της Κυκλικής Οικονομίας στην Ελλάδα συντονίζεται από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και υλοποιείται σε συνεργασία με 19 στρατηγικούς εταίρους.
Στόχος του είναι να συμβάλει στην εφαρμογή του εθνικού σχεδιασμού για τα απόβλητα, στην πρόληψη της δημιουργίας τους και στην προώθηση πρακτικών που αυξάνουν τη διάρκεια ζωής των προϊόντων και επιτρέπουν τη μετατροπή των αποβλήτων σε αξιοποιήσιμους πόρους.
Το έργο συγχρηματοδοτείται από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα LIFE και το Πράσινο Ταμείο.
Στα ύψη ανεβαίνει το πολιτικό θερμόμετρο στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, λίγες ημέρες πριν από το Ετήσιο…
Στο επίκεντρο της Γενικής Συνέλευσης της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Αττικής βρέθηκαν τα οικονομικά αδιέξοδα της…
Επιτακτική είναι σύμφωνα με τη δημοτική Αρχή της Φυλής η μείωση του πληθυσμού των λύκων…
Το πολυσχιδές και σημαντικό έργο της Στρατηγικής Ολοκληρωμένων Χωρικών Επενδύσεων για τα νησιά ήταν το…
Εξώδικο στο ΔΕΔΔΗΕ, για τις επαναλαμβανόμενες παραλείψεις κατά την εκτέλεση εργασιών εκσκαφής από συνεργεία εργολαβικής…
Απόπειρες εκβιασμού και εκφοβισμού της δημοτικής Αρχής του νησιού, μέσω διαδικτύου κατήγγειλε η δήμαρχος Σπετσών,…