Αμοργός: Υπό προστασία η πολιτιστική της κληρονομιά

Σύμφωνα με ανακοίνωση της Europa Nostra, του κορυφαίου δηλαδή δικτύου της κοινωνίας των πολιτών για την ευρωπαϊκή πολιτιστική κληρονομιά, τα Κατάπολα και η Μινώα βρίσκονται ανάμεσα στις επτά τοποθεσίες και μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς της Ευρώπης που πρέπει να προστατευθούν. Όλα αυτά στο πλαίσιο του προγράμματος 7 Most Endangered (7 υπό απειλή), που υλοποιείται με την υποστήριξη του Ινστιτούτου της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και σύμφωνα με το οποίο τα Κατάπολα και η αρχαία πόλη της Μινώας συγκροτούν μία σπάνια ιστορική συνέχεια μεταξύ τοπίου, αρχαιολογικής κληρονομιάς και (ζώσας) κοινότητας κατοίκων.

Από την έναρξή του το 2013, το συγκεκριμένο πρόγραμμα έχει εξελιχθεί σε μια κύρια πρωτοβουλία της κοινωνίας των πολιτών αφιερωμένη στη διάσωση της ευρωπαϊκής κληρονομιάς που βρίσκεται σε κίνδυνο, ενεργώντας ως καταλύτης για την κινητοποίηση τεχνογνωσίας, την ανάσχεση της ακατάλληλης ανάπτυξης και την εξασφάλιση της απαραίτητης δημόσιας και ιδιωτικής υποστήριξης, συμπεριλαμβανομένης της χρηματοδότησης. Κάθε καταγεγραμμένος χώρος είναι επιλέξιμος για χρηματικό έπαθλο ύψους €10.000 από το ταμείο της ΕΤΕπ για την πολιτιστική κληρονομιά, ως συμβολή στην υλοποίηση δράσης με στόχο την προστασία του χώρου.

Εμπειρογνώμονες που εκπροσωπούν την Europa Nostra, μεταξύ των οποίων και έμπειροι συνταξιούχοι υπάλληλοι της ΕΤΕπ που προσφέρουν εθελοντικά τις υπηρεσίες τους στο πρόγραμμα «7 Most Endangered», καθώς και οι οργανώσεις και τα άτομα που πρότειναν τους 7 επιλεγμένους χώρους, θα συγκροτήσουν ειδικές ομάδες ευρωπαίων εμπειρογνωμόνων για κάθε χώρο. Οι ομάδες αυτές θα συλλέξουν πληροφορίες, θα συναντηθούν με τους βασικούς ενδιαφερόμενους φορείς και θα πραγματοποιήσουν επιτόπιες αποστολές για να αξιολογήσουν τις συνθήκες που επικρατούν. Τα ευρήματα θα καταγραφούν σε μια έκθεση με συστάσεις για δράση και θα υποστηρίξουν την ανάπτυξη ενός εξατομικευμένου έργου για κάθε μνημείο, το οποίο θα υλοποιηθεί τα επόμενα δύο χρόνια με την υποστήριξη της επιχορήγησης της ΕΤΕπ για την πολιτιστική κληρονομιά, σηματοδοτώντας την αρχή μιας μακροπρόθεσμης συνεργασίας με τους τοπικούς ενδιαφερόμενους φορείς.

Οι 7 πιο απειλούμενες τοποθεσίες και μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ευρώπη για το 2026 είναι:

Κατάπολα και Αρχαία Πόλη της Μινώας, ΕΛΛΑΔΑ
Fábri Νερόμυλος, Feked, ΟΥΓΓΑΡΙΑ
Blower Hall, Esch-sur-Alzette, ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ
Βρετανικό στρατόπεδο, Fort Chambray, Gozo, ΜΑΛΤΑ
Εργοστάσιο πυρίτιδας, Vale de Milhaços Seixal, ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ
Αναμορφωμένη (Reformed) Εκκλησία Sântămăria Orlea, ΡΟΥΜΑΝΙΑ
Ζυθοποιείο Weifert’s, Pančevo, ΣΕΡΒΙΑ

Τα Κατάπολα και η αρχαία πόλη της Μινώας, στο κυκλαδίτικο νησί της Αμοργού βρίσκονται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, όπου η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να αποτρέψει ανεπανόρθωτες επιπτώσεις. Ο παραδοσιακός οικισμός και ο αρχαιολογικός χώρος απειλούνται από ένα μεγάλης κλίμακας λιμενικό έργο. Η ισχυρή κινητοποίηση των τοπικών πολιτών έχει ήδη αποδείξει την επίδρασή της, με την επιτυχή παρέμβασή τους στη διαδικασία του πολεοδομικού σχεδιασμού. Παρόλο που το ιδιοκτησιακό καθεστώς του αρχαιολογικού χώρου και η απουσία διοικητικών εγκρίσεων περιπλέκουν την άμεση νομική προσφυγή, οι προκλήσεις αυτές υπογραμμίζουν το επείγον της κατάστασης σε διεθνές επίπεδο σε αυτό το πρώιμο στάδιο. Η ένταξη στον κατάλογο των “7 Most Endangered” θα μπορούσε να επηρεάσει καθοριστικά τη λήψη αποφάσεων σε εθνικό επίπεδο, πριν από την έναρξη μη αναστρέψιμων παρεμβάσεων, αναδεικνύοντας τα Κατάπολα ως σημείο αναφοράς για άλλα απειλούμενα μέρη της Μεσογείου — όπως η Μονεμβασιά και η Πάτμος — που καλούνται να εξισορροπήσουν την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς με τις ολοένα αυξανόμενες πιέσεις των αναπτυξιακών έργων.

Τα Κατάπολα αποτελούν ζωντανή μαρτυρία της μακραίωνης συνέχειας ανθρώπινης παρουσίας. Σήμερα, ο οικισμός αριθμεί περίπου 150 μόνιμους κατοίκους, με τεράστια εποχική πληθυσμιακή αύξηση. Το πολιτιστικό τοπίο των Καταπόλων είναι εξαιρετικής αξίας, καθώς συνδυάζει την αρχαία πόλη της Μινώας, τον παραδοσιακό οικισμό, τη γύρω αγροτική γη και τον φυσικό λιμένα σε ένα σπάνιο και συνεκτικό σύνολο.

Η αρχαία πόλη της Μινώας — μία από τις τρεις κύριες αρχαίες πόλεις της Αμοργού, μαζί με την Αιγιάλη και την Αρκεσίνη — τεκμηριώνει αδιάλειπτη ανθρώπινη παρουσία ήδη από τα τέλη της 5ης χιλιετίας π.Χ. Ιδρύθηκε επισήμως τον 11ο αιώνα π.Χ. από αποίκους της Σάμου κι αναπτύχθηκε ως οχυρωμένη ακρόπολη με άμεση θέα προς το λιμάνι της, η οποία κι επεκτάθηκε αργότερα προς την ακτή, κατά τη ρωμαϊκή περίοδο. Αν και μόνο εν μέρει ανασκαμμένη, διατηρεί σημαντικά αρχαιολογικά κατάλοιπα — κυρίως ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων — όπως επιγραφές, αρχιτεκτονικά θραύσματα, ψηφιδωτά δάπεδα και θολωτούς τάφους.

Τα Κατάπολα, το περιβάλλον τοπίο τους και η αρχαία πόλη της Μινώας προστατεύονται από σειρά Προεδρικών Διαταγμάτων, ενώ μεγάλο τμήμα της Αμοργού έχει ενταχθεί στο δίκτυο Natura 2000, γεγονός που υπογραμμίζει την οικολογική της σημασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Παρά το παραπάνω υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο, η προστασία παραμένει ευάλωτη, καθώς τμήματα του αρχαιολογικού χώρου είναι ιδιόκτητα και στερούνται επαρκών μηχανισμών διαχείρισης και διαφύλαξης.

Πηγή: Ναυτεμπορική