Η μάχη με το δημογραφικό και το στοίχημα των 10.000 ευρώ

Η δημογραφική συρρίκνωση της ελληνικής περιφέρειας δεν αποτελεί πλέον μια ανησυχητική πρόβλεψη για το μέλλον, αλλά μια πραγματικότητα που αποτυπώνεται στα στοιχεία των απογραφών, στις άδειες κατοικίες και στις τοπικές κοινωνίες που βλέπουν τους νεότερους κατοίκους τους να αναζητούν ευκαιρίες αλλού. Σε ορεινές, παραμεθόριες και απομακρυσμένες περιοχές, η μείωση των γεννήσεων, η γήρανση και η φυγή του παραγωγικού πληθυσμού διαμορφώνουν μια σύνθετη πρόκληση με οικονομικές, κοινωνικές και εθνικές προεκτάσεις.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η κυβέρνηση επιχειρεί να ενισχύσει τα κίνητρα εγκατάστασης στην περιφέρεια, διευρύνοντας το Πρόγραμμα Δημογραφικής Ανάπτυξης. Μετά την πιλοτική εφαρμογή στον Έβρο, το μέτρο επεκτείνεται σε δέκα ακόμη Περιφερειακές Ενότητες. Δράμα, Φλώρινα, Κιλκίς, Σέρρες, Πέλλα, Καστοριά, Κοζάνη, Γρεβενά, Ιωάννινα και Θεσπρωτία. Στο επίκεντρο βρίσκεται η οικονομική ενίσχυση των 10.000 ευρώ για όσους επιλέξουν να εγκατασταθούν μόνιμα στις συγκεκριμένες περιοχές.

Σύμφωνα με όσα έχει ανακοινώσει η Δόμνα Μιχαηλίδου, τα πρώτα 5.000 ευρώ θα καταβάλλονται με την έγκριση της αίτησης. Παράλληλα, οι προϋποθέσεις γίνονται πιο ευέλικτες. Δεν απαιτείται πλέον απόδειξη απασχόλησης στον τόπο εγκατάστασης, ενώ αρκεί η ύπαρξη ιδιόκτητης ή μισθωμένης κατοικίας. Η μετεγκατάσταση μπορεί να αφορά και πόλεις, όπου υπάρχουν περισσότερες διαθέσιμες υπηρεσίες και υποδομές. Ο αρχικός σχεδιασμός προβλέπει έως 1.000 μετεγκαταστάσεις, με υποχρέωση πενταετούς μόνιμης παραμονής.

Μπορεί, όμως, ένα εφάπαξ ποσό να αλλάξει τη δημογραφική πορεία περιοχών που επί δεκαετίες χάνουν πληθυσμό; Η απάντηση δεν είναι αυτονόητη. Η οικονομική ενίσχυση μπορεί να καλύψει μέρος του κόστους μιας νέας αρχής, όχι όμως από μόνη της να δημιουργήσει σταθερές θέσεις εργασίας, οικονομικά προσιτή στέγη, επαρκή υγειονομική περίθαλψη ή λειτουργικές εκπαιδευτικές δομές.

Τα στοιχεία που παραθέτουν οι ίδιοι οι αιρετοί είναι ενδεικτικά του μεγέθους του προβλήματος. Στο Αμύνταιο η πληθυσμιακή απώλεια έφθασε το 16,5% την περίοδο 2011–2021, στον Δήμο Σουλίου περίπου το 13%, ενώ στο Παρανέστι καταγράφηκε μείωση 27,1%. Πίσω από τα ποσοστά βρίσκονται χωριά που αδειάζουν, τοπικές οικονομίες που πιέζονται και οικογένειες που δυσκολεύονται να παραμείνουν στον τόπο τους.

Τα «Παραπολιτικά» απευθύνθηκαν σε περιφερειάρχες και δημάρχους από περιοχές που βιώνουν με διαφορετική ένταση τη δημογραφική πίεση, ζητώντας να αποτυπώσουν την πραγματική εικόνα και να αξιολογήσουν τη νέα κυβερνητική πρωτοβουλία. Οι τοποθετήσεις τους κινούνται από τη συγκρατημένη αισιοδοξία έως την έντονη επιφύλαξη, συγκλίνουν όμως σε ένα κρίσιμο σημείο. Η αναζωογόνηση της περιφέρειας προϋποθέτει συνεκτικές, μακροπρόθεσμες πολιτικές. Το βασικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο πόσοι θα επιλέξουν να μετακομίσουν, αλλά πόσοι θα μπορέσουν να μείνουν, να εργαστούν και να χτίσουν εκεί το μέλλον τους.

Χριστόδουλος Τοψίδης (Περιφερειάρχης Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης): Η οικονομική ενίσχυση από μόνης της δεν αρκεί

«Η πληθυσμιακή ενίσχυση της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα για το μέλλον της Περιφέρειάς μας. Αυτό σημαίνει να δημιουργήσουμε τις συνθήκες ώστε οι άνθρωποι να ζουν, να εργάζονται και να μεγαλώνουν τις οικογένειές τους εδώ. Και η απάντηση σε αυτή την πρόκληση δεν είναι μία μόνο δράση. Είναι συνεργασία και παρεμβάσεις που δίνουν προοπτική. Το Πρόγραμμα Μετεγκατάστασης είναι σαφώς στη θετική κατεύθυνση, καθώς δίνει κίνητρο μετεγκατάστασης σε περιοχές που έχουν ανάγκη πληθυσμιακής ενίσχυσης. Πρέπει, όμως, να είμαστε ρεαλιστές, η οικονομική ενίσχυση από μόνη της δεν αρκεί. Χρειάζονται δουλειές, προσιτή στέγη και ελπίδα.  Αυτό αναδείξαμε, πρόσφατα, στις Βρυξέλλες, με την πρωτοβουλία μας για τις Περιφέρειες των Ανατολικών Συνόρων της Ε.Ε.. Διεκδικούμε έναν ειδικό χρηματοδοτικό μηχανισμό στήριξης. Γιατί οι άνθρωποι στα σύνορα πρέπει να έχουν τις ίδιες ευκαιρίες. Η παραμονή στον τόπο τους δεν είναι τοπική υπόθεση, αφορά τη συνοχή ολόκληρης της Ευρώπης. Στην Περιφέρεια, όμως, δε μένουμε στη διαπίστωση του προβλήματος.  Στηρίζουμε με πόρους του ταμείου κοινωνικής συνοχής την οικογένεια, την απασχόληση, τη στέγη.  Χιλιάδες παιδιά και οικογένειες ωφελούνται από δωρεάν πρόσβαση σε δομές, επιστήμονες υψηλών προσόντων βρίσκουν δουλειά σε επιχειρήσεις, εφαρμόζουμε πρόγραμμα Προσιτής Στέγης και, σε συνεργασία με το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής, τον ΟΟΣΑ, δημιουργούμε το πρώτο Παρατηρητήριο Δημογραφικής Πολιτικής στην Ελλάδα».

Γιώργος Αμανατίδης (Περιφερειάρχης Δυτικής Μακεδονίας): Απαιτείται ολιστική προσέγγιση

«Το δημογραφικό δεν είναι ένα νέο πρόβλημα για την Περιφέρειά μας καθώς ακόμη και το διάστημα 1991-2011, όταν καταγράφηκε μία σχετική αύξηση στον πληθυσμό της χώρας, η Δυτική Μακεδονία ήταν από τις Περιφέρειες που κατέγραψε μείωση του πληθυσμού της.  Αυτή  η πτώση ήταν περισσότερο αισθητή την επόμενη δεκαετία 2011-2021 όπου, με βάση και την τελευταία απογραφή, η μείωση του αριθμού των γεννήσεων και οι μετακινήσεις, κυρίως των νέων ανθρώπων είτε στο εξωτερικό είτε προς τα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας οδήγησε στην μεγέθυνση του προβλήματος.  Το νέο Πρόγραμμα Μετεγκατάστασης είναι σίγουρα μία θετική πρωτοβουλία και αποτελεί ένα σημαντικό κίνητρο, κυρίως για τους νέους, που θα θελήσουν να εγκατασταθούν στη Δυτική Μακεδονία.  Από εκεί και πέρα όμως απαιτείται ένας σχεδιασμός που θα απαντά στα ζητήματα αναζωογόνησης που θέτετε.   Μία ολιστική προσέγγιση που θα περιλαμβάνει κίνητρα τόσο για όσους θελήσουν να επιστρέψουν ή να μετεγκαταστασθούν αλλά και γι’ αυτούς που παραμένουν στην Περιφέρειά μας καθώς και επιπλέον πριμοδότηση για ένταξη σε χρηματοδοτούμενα επενδυτικά προγράμματα. Εξίσου σημαντικό είναι το πρόβλημα να αντιμετωπιστεί συνολικά, ώστε να μην υπάρξει νέο κύμα φυγής και παράλληλα να διευρυνθούν τα κίνητρα μετεγκατάστασης.  Επομένως τα όποια οικονομικά κίνητρα δεν θα πρέπει να περιορίζονται σε μία εφάπαξ ενίσχυση  αλλά σε μόνιμα μέτρα, π.χ. φορολογικά, επενδύσεις και παράλληλα να υπάρξουν παρεμβάσεις  στα ζητήματα υποδομών και υπηρεσιών.  Είναι στοιχεία που θα δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις αλλά και την προοπτική για έναν ουσιαστικό και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.  Και για τα δύο θέματα που προανέφερα, ως Περιφερειακή Αρχή έχουμε προχωρήσει σε ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα περιφερειακής ανάπτυξης ενώ παράλληλα υλοποιούμε μία σειρά έργων που απαντά στα ζητήματα υποδομών».

Νίκος Βαίτσης (Δήμαρχος Βόρειων Τζουμέρκων): Ασπιρίνη σε βαριά άρρωστο

«Η δημογραφική συρρίκνωση απειλεί το μέλλον των Τζουμέρκων και συνολικά της ελληνικής υπαίθρου. Το νέο πρόγραμμα μετεγκατάστασης είναι ένα μέτρο αμφίβολης αποτελεσματικότητας, που κινδυνεύει να αξιοποιηθεί ευκαιριακά από ορισμένους, χωρίς να διασφαλίζει τη μόνιμη εγκατάσταση. Είναι, με άλλα λόγια, ασπιρίνη σε βαριά άρρωστο. Για να ξαναζωντανέψουν τα χωριά μας χρειάζονται πολλά περισσότερα από οικονομικά κίνητρα-φωτοβολίδες. Χρειάζονται υποδομές, θέσεις εργασίας, σχολεία, υγεία και δημόσιες υπηρεσίες. Δεν μπορεί από τη μία να κλείνουν καταστήματα των ΕΛΤΑ, επιταχύνοντας την εγκατάλειψη της υπαίθρου, και από την άλλη να μοιράζονται δεκαχίλιαρα ως απάντηση στο δημογραφικό. Απαιτούμε από την κυβέρνηση ένα ολοκληρωμένο Εθνικό Σχέδιο Ανασυγκρότησης της Υπαίθρου, με εξασφαλισμένη χρηματοδότηση, συγκεκριμένες δεσμεύσεις και χρονοδιάγραμμα υλοποίησης, με ειδικά κονδύλια για τους ορεινούς δήμους και ουσιαστική συμμετοχή της Αυτοδιοίκησης στον σχεδιασμό και την εφαρμογή. Οι δήμαρχοι έχουμε καταθέσει συγκεκριμένες προτάσεις. Είναι ώρα η Πολιτεία να αναλάβει τις ευθύνες της και να περάσει από τις εξαγγελίες στις πράξεις.

Ιωάννης Λιάσης (Δήμαρχος Αμυνταίου): Το Αμύνταιο δεν αντέχει άλλες απώλειες

Το Αμύνταιο δεν αντέχει άλλες απώλειες. Η δημογραφική συρρίκνωση δεν είναι μια μελλοντική απειλή, είναι ήδη σκληρή πραγματικότητα. Από τους 16.973 κατοίκους το 2011 φτάσαμε στους 14.169 το 2021, χάνοντας το 16,5% του πληθυσμού μας. Η απολιγνιτοποίηση, η απώλεια θέσεων εργασίας και η φυγή νέων ανθρώπων επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο τον τόπο μας. Το Πρόγραμμα Μετεγκατάστασης μπορεί να αποτελέσει ένα πρώτο κίνητρο, αλλά δεν αρκεί. Η πρόβλεψη για μόλις 27 νοικοκυριά στον Δήμο μας δείχνει τα όριά του. Κανείς δεν αλλάζει τόπο ζωής μόνο για μια οικονομική ενίσχυση, χωρίς προοπτική σταθερής εργασίας, προσιτής κατοικίας και πρόσβασης σε υγεία και εκπαίδευση. Χρειαζόμαστε επιτάχυνση των επενδύσεων της δίκαιης μετάβασης, στήριξη της αγροτικής παραγωγής και της τοπικής επιχειρηματικότητας, καθώς και διαρκή κίνητρα για νέες οικογένειες. Δεν αρκεί να δώσουμε χρήματα για να έρθουν νέοι κάτοικοι στο Αμύνταιο. Το πραγματικό ζητούμενο είναι να τους προσφέρουμε τους λόγους και τις προϋποθέσεις για να μείνουν, να εργαστούν και να δημιουργήσουν στον τόπο μας.

Αθανάσιος Ντάνης (Δήμαρχος Σουλίου): Ευκαιρία για τον τόπο μας

Το δημογραφικό αποτελεί μια από τις σοβαρότερες προκλήσεις και για τον Δήμο Σουλίου, με τα στοιχεία να είναι αποθαρρυντικά: ο μόνιμος πληθυσμός μειώθηκε από 10.063 κατοίκους το 2011 σε 8.759 το 2021, καταγράφοντας απώλεια περίπου 13%. Η γήρανση, η φυγή των νέων και οι περιορισμένες επαγγελματικές ευκαιρίες επιβαρύνουν ιδιαίτερα τις ορεινές και απομακρυσμένες κοινότητες.
Το νέο Πρόγραμμα Μετεγκατάστασης αποτελεί μια θετική εξέλιξη και ευκαιρία για τον τόπο μας. Η οικονομική ενίσχυση θα συμβάλει στην κάλυψη των πρώτων εξόδων εγκατάστασης, δίνοντας σε ένα νοικοκυριό κίνητρο να εξετάσει σοβαρά μια νέα ζωή στην περιοχή. Σε συνδυασμό με το επίδομα γέννησης που έχουμε θεσμοθετήσει ως Δήμος, ευελπιστούμε να φέρει άμεσα μετρήσιμα αποτελέσματα.
Ωστόσο, η οικονομική ενίσχυση από μόνη της δεν αρκεί. Απαιτείται μια σταθερή πολιτική για την περιφέρεια και ένα ολοκληρωμένο σχέδιο κρατικής στήριξης, με έμφαση στις σταθερές θέσεις εργασίας, την επιχειρηματικότητα, τον πρωτογενή τομέα, την πρόσβαση σε υγεία και εκπαίδευση, καθώς και στις υποδομές που βελτιώνουν την καθημερινότητα των πολιτών. Και εγώ αλλά και το σύνολο της Δημοτικής Αρχής εργαζόμαστε καθημερινά για να κερδίσουμε το διπλό στοίχημα: να δώσουμε στους σημερινούς κατοίκους λόγους να παραμείνουν και στους νέους τις προϋποθέσεις να ριζώσουν.

Αναστάσιος Καγιάογλου (Δήμαρχος Παρανεστίου): Η ύπαιθρος εκπέμπει εδώ και καιρό SOS

Η ερήμωση της υπαίθρου και το δημογραφικό αποτελούν τις μεγαλυτερες εθνικές προκλήσεις της χωρας μας. Το πολιτικό ερώτημα λοιπόν που πρέπει να θέσουμε είναι απλό: ποια Ελλάδα θέλουμε για τις επόμενες γενιές;
Η συγκέντρωση ανθρώπων, επενδύσεων και ευκαιριών στα μεγάλα  αστικά κέντρα υπονομεύει την ισόρροπη ανάπτυξη και δημιουργεί την ερήμωση της υπαίθρου.
Στον Δήμο Παρανεστίου χάσαμε το 27,1% του πληθυσμού μας τη δεκαετία 2011–2021.
Αυτή η πορεία πρέπει να ανατραπεί. Το Πρόγραμμα Μετεγκατάστασης των 10.000 ευρώ  είναι μια πολύ θετική πολιτική πρωτοβουλία. Εμείς στο Παρανέστι δημιουργούμε όλες εκείνες τις υποδομές που δημιουργούν το περιβάλλον για μια καλύτερη ζωή. Ο τόπος μας μπορεί να γίνει ευκαιρία ζωής και δημιουργίας για όλους  τους ανθρώπους που θα επιλέξουν να ζήσουν στον δήμο μας. Η ύπαιθρος εκπέμπει εδώ και καιρό SOS και για αυτό απαιτείται ένα Εθνικό Σχέδιο Αναζωογόνησης που θα διατρέχει ως οριζόντια γραμμή όλες τις κυβερνητικές πολιτικές, με δεσμευτικούς στόχους, εξασφαλισμένους πόρους και τοπικά σχέδια για κατοικία, εργασία και επενδύσεις. Η δημογραφική ανάκαμψη πρέπει να αποτελεί βασικό κριτήριο κατανομής χρηματοδοτήσεων και παροχής κινήτρων. Η αναγέννηση της περιφέρειας είναι εθνική ευθύνη. Η δυνατότητα να χτίσει κάποιος τη ζωή του στο χωριό του πρέπει να αποτελεί επιλογή, με την έμπρακτη στήριξη της Πολιτείας.

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Παραπολιτικά