Νέο θεσμικό πλαίσιο για τα Σχέδια Αστικής Ανθεκτικότητας από το ΥΠΕΝ

Νέες διαστάσεις, όσον αφορά στις διοικητικές ευθύνες των δήμων, δίνει η απόφαση του Υπουργείου Ενέργειας και Περιβάλλοντος για τα Σχέδια Αστικής Ανάπτυξης σχετικά με την ανθεκτικότητα των πόλεων.

Εναρμονισμένο με την γενικότερη στρατηγική για την ετοιμότητα των πόλεων έναντι έκτακτων καταστάσεων, πέρα από τα έργα που βρίσκονται σε διαδικασία υλοποίησης, ή δρομολογούνται, το ΥΠΕΝ για πρώτη φορά, θέτει ένα πλήρες, τυποποιημένο και τεχνικά εξειδικευμένο πλαίσιο για την εκπόνηση των «Σχεδίων Αστικής Ανθεκτικότητας».

Αντικειμενικός σκοπός του υπουργείου είναι η μετάβαση της αστικής ανθεκτικότητας, από γενική πολιτική κατεύθυνση στην εκπλήρωση πολύ πιο συγκεκριμένων υποχρεώσεων στρατηγικού σχεδιασμού για τους φορείς της Αυτοδιοίκησης και των δύο βαθμών.

Οι επιτελείς του ΥΠΕΝ, στο πλαίσιο των δράσεων και μεταρρυθμίσεων προσαρμογής στις απαιτήσεις της κλιματικής κρίσης, αναδιαμορφώνει και το μηχανισμό πολεοδομικού, κοινωνικού, περιβαλλοντικού και επιχειρησιακού σχεδιασμού.

Στόχος είναι κάθε δήμος και Περιφέρεια να αποκτήσει ένα συνεκτικό «οδικό χάρτη» για την προσαρμογή του στις σύγχρονες και μελλοντικές προκλήσεις της κλιματική κρίση, όπως πλημμύρες, καύσωνες, ενεργειακή ανεπάρκεια, γήρανση κτιρίων, κοινωνική ευαλωτότητα και προβληματικές υποδομές.

Στην πράξη, το Σχέδιο Αστικής Ανθεκτικότητας δεν περιορίζεται στην περιβαλλοντική διαχείριση, αφού περιλαμβάνει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο που ξεκινά από την εκτίμηση του βαθμού ανθεκτικότητας μιας πόλης, την καταγραφή των τρωτών, τις αδυναμίες και τους κινδύνους και αφού ιεραρχήσει τις πολιτικές προτεραιότητες, καταλήγει σε συγκεκριμένες παρεμβάσεις με χρονοδιάγραμμα, προϋπολογισμό και δείκτες παρακολούθησης.

Δηλαδή, πλέον οι δήμοι καλούνται να αποτυπώσουν με μετρήσιμα δεδομένα όχι μόνο το πράσινο ή τις υποδομές τους, αλλά και δημογραφικά χαρακτηριστικά, κοινωνική συνοχή, προσβασιμότητα, μικροκινητικότητα, αντιπλημμυρική προστασία και ποιότητα ζωής.

Μάλιστα, με βάση τα αποτελέσματα σε αυτούς τους τομείς, οι δήμοι θα εκπονούν τις προτάσεις για έργα και παρεμβάσεις, ενώ προβλέπεται δυνατότητα διαδημοτικών ή νησιωτικών συνεργασιών, προκειμένου, τόσο οι μητροπολιτικές περιοχές, όσο και περιοχές με ίδια γεωγραφικά χαρακτηριστικά να αντιμετωπίσουν από κοινού τις όποιες προκλήσεις.

Παράλληλα, για την σωστή λειτουργία του συστήματος, κάθε δήμος υποχρεώνεται να συγκροτήσει Ομάδα Εργασίας ή να αναθέσει τη σύνταξη σε εξωτερικό ανάδοχο, με ελάχιστες απαιτούμενες ειδικότητες αυτές των πολεοδόμων, GIS specialists και περιβαλλοντιώνί επιστημόνων.

Και αυτό, διότι ένα από τα κρίσιμα σημεία για την άντληση μετρήσιμων στοιχείων είναι η εισαγωγή Δείκτη Ανθεκτικότητας, ο οποίος υπολογίζεται με μαθηματική μεθοδολογία και σταθμισμένες παραμέτρους.

Έτσι, για πρώτη φορά, ένας δήμος θα μπορεί να μετρά οργανωμένα, αλλά και να επανεξετάζει ανά τριετία, το επίπεδο ανθεκτικότητά του.

Ταυτόχρονα, το ΥΠΕΝ απαιτεί γεωχωρικά δεδομένα σε μορφή shapefile, με πρότυπα GIS και χαρτογραφική αποτύπωση υφιστάμενης κατάστασης και προτεινόμενων παρεμβάσεων που απαιτεί την σύνδεση

Αυτό σημαίνει ότι τα Σ.Α.Α. συνδέονται πλέον άμεσα με ψηφιακή διακυβέρνηση, ανοικτά δεδομένα και δυνατότητα διαλειτουργικότητας με άλλα εργαλεία χωρικού σχεδιασμού, απαιτώντας τον εκσυγχρονισμό των αρμοδίων δημοτικών υπηρεσιών σε τεχνικά θέματα.

Παράλληλα, σε επίπεδο πολιτικής ουσίας, η απόφαση υποχρεώνει τα Σ.Α.Α. να συνδεθούν με υφιστάμενα σχέδια όπως ΣΒΑΚ, Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια, Σχέδια Προσβασιμότητας και Σχέδια Φόρτισης Ηλεκτρικών Οχημάτων, περιορίζοντας κινδύνους αποσπασματικών παρεμβάσεων, στη λογική μίας  πιο ενοποιημένη λογική τοπικής ανάπτυξης.

Τέλος, όσον αφορά στη χρηματοδότηση των αναγκαίων ενεργειών μετάβασης στο νέο τρόπο διάγνωσης της ανθεκτικότητας και της ενίσχυσής της, που αποτελεί και το μόνιμο παράπονο των φορέων της Αυτοδιοίκησης, αυτή μπορεί να προέλθει από ίδιους πόρους, Πράσινο Ταμείο ή ΕΣΠΑ, ενώ η απόφαση ορίζει ακόμη και ενδεικτικό πλαίσιο αμοιβών για αναδόχους, ανάλογα με πληθυσμό και βαθμό τρωτότητας.