Προβληματίζει η Ετήσια έκθεση του Συνηγόρου του Πολίτη για τους Δήμους

Με ευρύ κατηγορητήριο και για τους δήμους μοιάζει η Ετήσια Έκθεση του Συνηγόρου το Πολίτη για το 2025 που παραδόθηκε στον Πρόεδρο της Βουλής, από τον πρόεδρο της Ανεξάρτητης Αρχής, Ανδρέα Ποττάκη.

Και μόνο το γεγονός ότι κατά την περσινή χρονιά σημειώθηκε ρεκόρ αναφορών που υποβλήθηκαν στην Ανεξάρτητη Αρχή, ξεπερνώντας τις 20.000, αποτελεί σαφή ένδειξη των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι πολίτες στην καθημερινότητά τους.

Αυτά τα προβλήματα σε όλο το φάσμα των κοινωνικών, επαγγελματικών και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, στέλνουν ένα σαφές μήνυμα όσον αφορά στο επίπεδο λειτουργίας των θεσμών και της ανταπόκρισής τους στα ζητούμενα των πολιτών.

Η ανεξάρτητη Αρχή, με άξονα τις διαμεσολαβητικές, ελεγκτικές και εξωδικαστικές παρεμβάσεις για την αποκατάσταση της νομιμότητας, την ενίσχυση της διαφάνειας, την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, εξακολουθεί να αποτελεί καταφύγιο για χιλιάδες πολίτες.

Όσον αφορά στους δήμους και τις υπηρεσίες της πρωτοβάθμιας Αυτοδιοίκησης, που αποτελούν και τον κοντινότερο και πιο άμεσο εκπρόσωπο της δημόσιας διοίκησης στους πολίτες, στην Ετήσια Έκθεση δεν γίνεται απλώς μια γενική αναφορά.

Όπως καταγράφεται, οι δήμοι εντάσσονται ξεκάθαρα μέσα στον πυρήνα των προβλημάτων κακοδιοίκησης, με τις αδυναμίες ανταπόκρισης σε θέματα καθημερινότητας να ασκούν πίεση στις διοικήσεις.

Η έκθεση επισημαίνει ότι μέσα στο 2025 αναδείχθηκαν ειδικά ζητήματα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, όπως η βεβαίωση και είσπραξη προστίμων του ΚΟΚ, οι οφειλές από εισφορά σε γη και χρήμα, η συντήρηση και πιστοποίηση των παιδικών χαρών, αλλά και η υποστήριξη ευάλωτων ομάδων πληθυσμού.

Με αυτά τα δεδομένα, η Ανεξάρτητη Αρχή δεν αντιμετωπίζει τους δήμους ως δευτερεύον κεφάλαιο της διοίκησης, αλλά ως κρίσιμο πεδίο όπου συμπυκνώνονται προβλήματα νομιμότητας, καθυστερήσεων, ελλιπούς οργάνωσης και ανεπαρκούς κοινωνικής μέριμνας.

Στην γλώσσα των αριθμών, στατιστικά, η Αυτοδιοίκηση και των δύο βαθμών εμφανίζει υψηλό ποσοστό κακοδιοίκησης, συγκεντρώνοντας το 27% στην κατανομή αναφορών ανά κατηγορία φορέων.

Από τις υποθέσεις τοπικής αυτοδιοίκησης, το 92% αφορά τους δήμους και μόλις το 8% τις περιφέρειες, καταδεικνύοντας τόσο το κέντρο του προβλήματος, όσο και το ότι ο πρώτος στον οποίο απευθύνονται οι πολίτες, είναι ο δήμος.

Και αυτό δεν είναι τυχαίο, εφόσον οι αποφάσεις των δήμων επηρεάζουν αμεσότερα τον πολίτη, σε ζητήματα όπως η ύδρευση, τα τοπικά έργα, η αστική κατάσταση και γενικά η καθημερινή διοικητική εξυπηρέτηση. Με απλά λόγια, εκεί όπου ο πολίτης “συναντά” περισσότερο το κράτος, εκεί φαίνονται και πιο έντονα οι αδυναμίες του.

Ένα από τα βασικά σημεία που φωτίζει η έκθεση είναι η επιδείνωση των προβλημάτων στο αστικό και φυσικό περιβάλλον, με εκτενή αναφορά στην σημαντική αύξηση αναφορών για την ποιότητα του αστικού χώρου, τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας, την υποβάθμιση του δημόσιου χώρου, την κατάσταση των δημοσίων υποδομών, καθώς και την αυθαίρετη δόμηση και την παράνομη κατάληψη κοινόχρηστων χώρων, αιγιαλού και παραλίας.

Οι χρόνιες ελλείψεις στον χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό, αλλά και με θεσμική ανοχή, είναι μια πολύ σημαντική παρατήρηση που ουσιαστικά λέει ότι σε αρκετές περιπτώσεις το πρόβλημα δεν είναι μόνο διαχειριστικό, αλλά και συστημικό.

Επίσης, αν και δεν πρόκειται για θέματα αμιγούς αρμοδιότητας δήμων, πολλές είναι οι αναφορές για  υπηρεσίες κοινής ωφέλειας όπως ενέργεια, ύδρευση και αποχέτευση, οικοδομική δραστηριότητα, πολεοδομικός σχεδιασμός και αυθαίρετα, χωροθέτηση και αδειοδότηση εγκαταστάσεων, κοινωνική πρόνοια, ακόμη και ζητήματα διαχείρισης κυκλοφορίας, αλλά και βεβαίωσης προστίμων του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας από τις δημοτικές υπηρεσίες.

Στο κοινωνικό πεδίο, η έκθεση περιλαμβάνει ενότητα για την υποστήριξη της δημόσιας διοίκησης και των ΟΤΑ υπέρ ευάλωτων ομάδων πληθυσμού, ο Συνήγορος υπενθυμίζει ότι τα δημοτικά συμβούλια μπορούν με απόφασή τους να μειώνουν έως 50% ή και να απαλλάσσουν πλήρως από δημοτικούς φόρους και τέλη απόρους, ΑμεΑ, πολύτεκνους, τρίτεκνους, μονογονεϊκές οικογένειες, μακροχρόνια ανέργους και δικαιούχους του Κοινωνικού Εισοδήματος Αλληλεγγύης, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις.

Αυτό δείχνει ότι η έκθεση δεν βλέπει τους δήμους μόνο ως φορείς προβλημάτων, αλλά και ως φορείς κοινωνικής παρέμβασης που πολλές φορές δεν αξιοποιούν επαρκώς τα διαθέσιμα εργαλεία.

Τέλος, σκληρά αποτυπώνεται η κατάσταση στο θέμα της διοικητικής ικανότητας των δήμων, με τον Συνήγορο να εκτιμά ότι η βελτίωση των υπηρεσιών δεν είναι μόνο θέμα νόμων.

Γι’ αυτό η έκθεση αναφέρεται ρητά στην έκδοση οδηγού για την εξυπηρέτηση ευάλωτων ομάδων, με στόχο την ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας του Δημοσίου και της αυτοδιοίκησης.

Με αυτόν τον τρόπο περνάει ένα σαφές μήνυμα: οι δήμοι χρειάζονται όχι μόνο περισσότερες αρμοδιότητες ή χρηματοδότηση, αλλά και καλύτερη οργάνωση, καθαρότερες διαδικασίες, κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό και διοικητική κουλτούρα πιο φιλική προς τον πολίτη.